"Hai số nào cộng lại bằng 10?" "Năm với năm ạ!" Con nói đúng, và nhiều trẻ dừng ở đó, vui vì đã xong. Nhưng 10 còn là 6 và 4, 7 và 3, 9 và 1. Tìm được một đáp án là tốt. Biết rằng có thể còn đáp án khác, và đi tìm chúng, là một thói quen tư duy càng lớn càng có giá trị.
Bài viết này nói về thói quen đó: dạy trẻ không dừng ở cách đầu tiên, và so sánh các lời giải khác nhau để chọn cách phù hợp nhất.
Vì sao trẻ dừng ở đáp án đầu tiên
- Nhẹ nhõm. Tìm ra đáp án giống như làm xong, và làm xong thì dễ chịu.
- Câu hỏi chỉ có một đáp án. Nhiều câu trẻ được hỏi chỉ có một đáp án đúng: "Cái này màu gì?" "Có bao nhiêu cái?" Trẻ dần hiểu rằng việc của mình là tìm ra cái đáp án.
- Sợ sai. Nếu đáp án đầu đã đúng, tìm thêm đáp án khác có thể khiến trẻ thấy mạo hiểm.
Những điều này tự chúng không có gì xấu. Ta chỉ muốn thêm một bước thứ hai: "Còn cách nào khác không?"
Bài toán đời thường có nhiều lời giải hay
Đời sống đầy những vấn đề có nhiều cách giải. Hãy cùng con khám phá vài vấn đề:
- Ba cách đến trường (hoặc ra công viên). Có thể đi những con phố nào? Đi bộ, đạp xe hay đi xe buýt? Vẽ một bản đồ đơn giản, mỗi đường một màu.
- Ba cách chia một chiếc bánh cho bốn người. Cắt chữ thập thành bốn phần. Cắt thành bốn dải. Cắt thành tám miếng rồi mỗi người lấy hai. Các phần có công bằng không?
- Ba cách xếp giá sách. Theo kích thước, theo màu, hoặc theo chủ đề. Cách nào cũng có lý.
- Ba cách mang đồ đi chợ về. Một túi nặng, hai túi vừa, hoặc một ba lô và một túi.
Để con tự đề xuất các cách. Việc của bố mẹ là cứ hỏi tiếp: "Còn cách nào nữa?"
Cách nào tốt nhất, và tốt cho việc gì?
Khi đã có vài lời giải, hãy so sánh chúng. Thường thì cách "tốt nhất" tùy vào điều gì quan trọng nhất lúc đó.
| Đường ra công viên | Nhanh nhất? | An toàn nhất? | Vui nhất? |
|---|---|---|---|
| Theo đường lớn | Có | Ngã tư đông xe | Không hẳn |
| Qua các ngõ nhỏ | Chậm hơn chút | Yên tĩnh hơn | Có mấy chú mèo |
| Theo đường ven sông | Chậm nhất | Không có ô tô | Có vịt! |
Hỏi con: "Nếu mình đang muộn, con chọn đường nào? Còn một sáng chủ nhật nắng đẹp thì sao?" Trẻ học được rằng không phải lúc nào cũng có một đáp án tốt nhất; điều đó tùy vào mục tiêu.
Nhiều cách trong môn toán
Toán là nơi tuyệt vời để luyện thói quen này.
- Tạo một số bằng nhiều cách: "Có bao nhiêu cách tạo ra 8 từ hai số?" (4 và 4, 5 và 3, 6 và 2, 7 và 1, 8 và 0.) Con tìm đủ chưa? Làm sao con biết?
- Tính một phép tính bằng nhiều cách: 9 + 6 có thể đếm thêm từ 9, hoặc "9 cần 1 nữa thành 10, vậy 10 + 5 = 15", hoặc "10 + 6 = 16, rồi bớt 1".
- Kiểm tra bằng cách thứ hai. Nếu hai cách khác nhau cho cùng một kết quả, con có thể tự tin hơn là mình đúng.
Trò chuyện xem cách nào con thấy dễ nhất. Mỗi trẻ thích một cách khác nhau, và điều đó hoàn toàn ổn.
Thói quen "thêm một cách nữa"
- Hỏi sau khi con làm đúng, không phải sau khi con sai. "Được rồi! Con tìm thêm cách khác được không?" nghe như một thử thách, không phải lời sửa.
- Gom ý trước, đánh giá sau. Ghi lại hoặc vẽ ra từng cách rồi mới bàn cách nào tốt nhất.
- Đừng lần nào cũng hỏi. Có lúc một đáp án là đủ, và trẻ cũng cần niềm vui đơn giản của việc làm xong.
- Cho con thấy cách bố mẹ nghĩ. "Bố mẹ định đi đường này, nhưng vừa nghĩ ra một đường khác…"
Trong Dologi, câu đố "Tô bản đồ" ở chủ đề Tư duy nhờ con tô mọi vùng sao cho hai vùng cạnh nhau khác màu. Khi một màu không hợp, thường vẫn còn màu khác để thử, một cách luyện không dừng ở ý đầu tiên.
Tóm lại
- Nhiều vấn đề có hơn một lời giải hay; hãy dạy con hỏi: "Còn cách nào khác không?"
- Cùng khám phá những vấn đề đời thường: đường đi, chia phần, sắp xếp, mang đồ.
- So sánh các lời giải và trò chuyện xem cách nào tốt nhất cho mục tiêu nào.
- Trong môn toán, tạo số bằng nhiều cách và kiểm tra kết quả bằng cách thứ hai.
Đọc thêm: Tư duy sáng tạo: khuyến khích con nghĩ ra nhiều cách giải