Nhiều câu hỏi con gặp ở trường chỉ có một đáp án đúng: 3 + 4 là 7. Nhưng nhiều vấn đề trong đời có vài đáp án hay: dựng một cái lều thế nào, làm gì tặng sinh nhật bạn, chia ba cái bánh cho bốn người ra sao. Tư duy sáng tạo là thói quen tìm nhiều hơn một cách, và như các kỹ năng tư duy khác, nó lớn lên nhờ luyện tập.
Tư duy sáng tạo trông như thế nào
Tư duy sáng tạo thường được mô tả qua bốn dấu hiệu:
| Dấu hiệu | Nghĩa là | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhiều ý | Nghĩ ra được nhiều khả năng | Mười cách dùng một hộp các-tông |
| Ý theo nhiều hướng | Các ý đi theo những hướng khác nhau | Cái hộp thành chiếc thuyền, cái mũ, cái trống, ngôi nhà cho đồ chơi |
| Ý lạ | Ý ít người nghĩ tới | Cái hộp thành cỗ máy thời gian |
| Thêm chi tiết | Phát triển ý xa hơn | Cỗ máy thời gian có cần gạt, đồng hồ và ngăn đựng đồ ăn vặt |
Con không cần có cả bốn cùng lúc. Bất kỳ dấu hiệu nào cũng đáng để ý.
Biến câu hỏi đóng thành câu hỏi mở
Đổi một chút trong câu hỏi có thể mở ra nhiều câu trả lời.
| Câu hỏi đóng | Câu hỏi mở |
|---|---|
| "Cái này màu gì?" | "Với những thứ màu này, mình có thể làm ra cái gì?" |
| "Đây có phải hình tròn không?" | "Trong phòng này con tìm được bao nhiêu hình tròn?" |
| "5 + 5 bằng mấy?" | "Có những cách nào để được 10?" |
| "Con có thích truyện không?" | "Câu chuyện còn có thể kết thúc thế nào nữa?" |
| "Thế này đúng chưa?" | "Còn cách nào khác để làm không?" |
Trò chơi tìm nhiều ý tưởng
- Nó còn là gì nữa? Giơ một đồ vật quen thuộc lên, như cái cốc giấy. Nó còn có thể là gì? Cái mũ, cái điện thoại, cái trống, một chậu hoa tí hon.
- Nhiều cách đi qua phòng. Có bao nhiêu cách khác nhau để đi từ đầu này sang đầu kia căn phòng? Nhảy lò cò, bò, đi giật lùi, đi nhón chân...
- Xây trong giới hạn. Với mười khối gỗ, ai xây được tháp cao nhất? Với một tờ giấy, con làm được cây cầu đỡ được xe đồ chơi không?
- Vẽ tiếp. Vẽ một nét nguệch ngoạc và nhờ con biến nó thành một thứ gì đó. Rồi đổi vai.
- Nếu như? "Nếu như con vật biết nói?" "Nếu như mưa rơi ngược lên trời?" Theo ý tưởng đi xa hết mức có thể.
- Ghép phát minh. Chọn hai đồ vật, như cái ô và chiếc xe đạp, rồi nghĩ ra một phát minh kết hợp cả hai. Nó làm được gì? Ai sẽ dùng nó?
- Toán nhiều đáp án. "Tìm tất cả các cặp số cộng lại bằng 10." "Với bốn hình vuông, con ghép được bao nhiêu hình khác nhau?"
Người lớn chừa chỗ cho ý tưởng thế nào
- Gom trước, chọn sau. Ghi lại hay nói ra mọi ý trước khi quyết định ý nào hay nhất. Đánh giá quá sớm sẽ làm ý tưởng ngừng chảy.
- Đón nhận ý ngộ nghĩnh. Một ý ngộ nghĩnh thường dẫn tới một ý hay, và cùng cười giúp ý tưởng tiếp tục tuôn ra.
- Để trống một ít thời gian. Không phải phút nào cũng cần kế hoạch. Thời gian thong thả và đồ dùng đơn giản cho con khoảng trống để sáng tạo.
- Hỏi "còn cách nào nữa?" Sau ý đầu tiên, hỏi thêm một ý, rồi một ý nữa.
- Cho con thấy mình thử. Để con thấy bố mẹ thử một việc, sửa lại rồi thử tiếp.
- Khen quá trình. "Con đã thử ba cách khác nhau" nói được nhiều hơn "Con sáng tạo quá".
Sáng tạo và cẩn thận đi cùng nhau
Tìm ra nhiều ý mới là một nửa. Nửa còn lại là kiểm tra ý nào dùng được. Sau một loạt ý tưởng, cùng con chọn một ý và thử: cây cầu có đỡ được xe không? Chiếc thuyền hộp có nổi không? Tư duy sáng tạo và tư duy cẩn thận đi cạnh nhau thì tốt nhất.
Tóm lại
- Nhiều vấn đề trong đời có hơn một đáp án hay.
- Tư duy sáng tạo thể hiện qua nhiều ý, ý theo nhiều hướng, ý lạ và thêm chi tiết.
- Câu hỏi mở, trò "nó còn là gì nữa?" và xây trong giới hạn cho con luyện tập.
- Gom ý trước khi đánh giá, rồi cùng con thử những ý hay nhất.
Đọc thêm: Kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ: 4 bước tập từ những việc nhỏ hằng ngày