Một hộp nhựa rỗng, một nắm đậu khô, một hộp giấy ăn và vài sợi dây chun. Nửa tiếng sau, nhà có một cái trống, một đồ lắc, một cây đàn, và một đứa trẻ muốn biết vì sao dây chun dày lại kêu trầm hơn dây mỏng.
Làm nhạc cụ từ đồ tái chế vừa là trò thủ công vừa là trò chơi lắng nghe. Con tự tay làm ra một thứ, rồi phải nghe thật kỹ xem nó kêu thế nào. Những thay đổi nhỏ, thêm vài hạt đậu hay căng dây chặt hơn, làm tiếng đổi khác, và nhận ra những thay đổi đó chính là điều quan trọng.
Ba nhạc cụ để làm
Cái trống. Dùng hộp nhựa rỗng hoặc ống giấy có nắp, như hộp đựng yến mạch hay đồ ăn vặt. Dán chặt nắp bằng băng dính. Hai cây bút chì hay hai chiếc thìa gỗ làm dùi. Nắp rộng và phẳng cho tiếng trầm hơn nắp nhỏ.
Đồ lắc. Cho một nắm nhỏ gạo, đậu khô hay mì ống khô vào chai hoặc hộp nhựa. Vặn chặt nắp rồi quấn băng dính. Dùng đồ nhựa thay vì thủy tinh, và ngồi cạnh trẻ nhỏ khi con cầm hạt nhỏ.
Đàn dây chun. Khoét một lỗ tròn trên nắp hộp giày hay hộp giấy ăn (việc cắt để người lớn làm). Căng bốn sợi dây chun dày mỏng khác nhau quanh hộp, đi ngang qua lỗ. Gảy từng sợi một.
Dây chun có thể bị đứt. Chỉ cho con cách gảy nhẹ nhàng, và để mặt tránh xa khi căng dây vào hộp.
Thí nghiệm: điều gì làm tiếng thay đổi?
Làm xong nhạc cụ, hãy nhờ con đoán trước khi thử. Câu hỏi "Nếu… thì sao?" biến nhạc cụ thành những thí nghiệm nhỏ.
| Thử thế này | Thường sẽ thế nào |
|---|---|
| Ít đậu hay nhiều đậu trong đồ lắc | Ít đậu cho tiếng lách cách nhẹ và rõ; chai đầy thì tiếng đục |
| Gạo thay cho đậu | Gạo kêu nhỏ hơn, giống tiếng mưa |
| Dây chun dày và dây mỏng | Dây dày thường kêu trầm hơn |
| Dây lỏng và dây căng | Kéo dây căng hơn thì tiếng cao hơn |
| Gõ giữa mặt trống hay gần mép | Giữa mặt thường trầm hơn, mép thì đanh hơn |
| Gõ nhẹ và gõ mạnh | To hơn, nhưng vẫn cùng một tiếng |
Có kết quả sẽ khiến bố mẹ bất ngờ, không sao cả. Thói quen đáng giữ là đoán trước rồi nghe để kiểm tra.
Trò chơi lắng nghe với ban nhạc
- Nhạc cụ nào? Con nhắm mắt. Bố mẹ chơi một nhạc cụ. Đó là cái nào? Sau đó chơi hai cái liền nhau.
- Từ cao xuống thấp. Xếp bốn sợi dây chun theo thứ tự từ tiếng cao nhất đến tiếng trầm nhất. Con tìm được dây cao nhất mà không nhìn không?
- To và nhỏ. Gõ trống thật to, rồi thật nhỏ. Con bắt chước, rồi con dẫn.
- Dừng và chơi. Mọi người chơi khi bố mẹ giơ tay; khi hạ tay, tất cả dừng cùng lúc.
- Ban nhạc gia đình. Mỗi người một nhạc cụ, lần lượt chơi một nhịp ngắn, rồi cùng chơi chung.
| Tuổi (ước chừng) | Thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Trang trí trống và đồ lắc; to và nhỏ; nhắm mắt đoán nhạc cụ |
| 6–7 | Đàn dây chun có người lớn giúp; ít đậu hay nhiều đậu; dừng và chơi |
| 8–9 | Dây dày và mỏng, căng và lỏng; đoán trước khi thử; xếp tiếng từ cao xuống thấp |
| 10 trở lên | Tự thiết kế nhạc cụ mới; bảng ghi kết quả; chỉnh dây để chơi một giai điệu ngắn |
Tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Lắng nghe có những câu đố như "Cao hay thấp", trong đó con chọn tiếng nào cao hơn trong hai tiếng. Đó cũng là câu hỏi con tự đặt ra khi gảy một sợi dây chun dày và một sợi mỏng.
Tóm lại
- Một hộp nhựa, một chai đậu và một chiếc hộp căng dây chun thành trống, đồ lắc và đàn.
- Dùng đồ nhựa, dán chặt nắp, người lớn tự cắt, và ngồi cạnh khi con chơi với hạt nhỏ và dây chun đang căng.
- Đoán trước rồi nghe: thêm đậu, dây dày hơn, dây căng hơn đều làm tiếng đổi khác.
- Nhắm mắt đoán, xếp tiếng từ cao xuống thấp và ban nhạc gia đình biến nhạc cụ thành trò chơi lắng nghe.