"Nếu con kẻ nét này thì mẹ sẽ đóng được ô… thôi con kẻ ở bên kia."
Trò nối chấm thành ô vuông chỉ cần một tờ giấy và hai cây bút chì, mỗi ván vài phút. Luật chơi nói trong một câu, vậy mà trò chơi âm thầm đòi trẻ nhìn trước một hai nước. Trò này hợp với trẻ từ khoảng sáu tuổi: chơi ở bàn trong lúc chờ cơm, ở phòng chờ, hay ngay trên mặt sau một phong bì.
Cách chơi
- Vẽ một lưới chấm, ví dụ bốn hàng, mỗi hàng bốn chấm.
- Hai người lần lượt kẻ một nét nối hai chấm nằm cạnh nhau, theo chiều ngang hoặc chiều dọc (không kẻ chéo).
- Nét của ai khép kín một ô (kẻ cạnh thứ tư) thì người đó tô màu hoặc viết chữ cái đầu tên mình vào ô, rồi kẻ thêm một nét nữa ngay.
- Khi mọi ô đều đã khép, đếm ô. Ai nhiều ô hơn thì thắng.
Nét kẻ thêm ở bước 3 là phần trẻ hay quên nhất, nhưng cũng là luật quan trọng nhất: đóng một ô có thể dẫn thẳng sang ô tiếp theo.
Hai cây bút chì khác màu giúp ích nhiều. Mỗi người tô ô của mình, nhìn qua là thấy ai đang hơn.
Nên bắt đầu với lưới cỡ nào
Lưới to thì ván dài và nhiều thứ phải để ý. Hãy bắt đầu nhỏ, khi con thấy dễ thì mới tăng lưới.
| Chấm | Số ô | Hợp với |
|---|---|---|
| 3 × 3 | 4 | Ván đầu tiên, làm quen luật |
| 4 × 4 | 9 | Phần lớn trẻ từ khoảng sáu tuổi |
| 5 × 5 | 16 | Trẻ đã chơi quen tay |
| 6 × 6 | 25 | Trẻ lớn và người lớn, ván dài hơn |
Lưới có số ô lẻ (9, 25) không bao giờ hòa, đỡ được vài cuộc cãi nhau.
Bài học lớn đầu tiên: đừng kẻ cạnh thứ ba
Lúc đầu, phần lớn trẻ kẻ nét ở đâu cũng được. Chẳng bao lâu con sẽ nhận ra một điều: hễ mình kẻ cạnh thứ ba của một ô thì đến lượt sau người kia đóng luôn ô đó.
Đây là lúc nên hỏi, đừng giảng: "Vừa rồi chuyện gì xảy ra? Sao mẹ lấy được ô đó?" Để con tự tìm ra luật bằng lời của mình. Từ đó, trước mỗi nét, con có thể tự hỏi một câu: "Nét này có làm ô nào thành ba cạnh không?"
Câu hỏi ấy là một dạng nhỏ của việc lập kế hoạch trước: hình dung người kia sẽ làm gì sau nước đi của mình. Đó cũng là thói quen chặn đường trong cờ ca-rô ba ô, và nó lớn dần lên qua mỗi ván.
Cuối ván: chuỗi ô
Khi lưới gần kín, sẽ đến lúc nét nào kẻ thêm cũng tạo ra cạnh thứ ba ở đâu đó. Phải có người cho đi vài ô. Lúc này câu hỏi đổi thành: "Kẻ nét nào thì mất ít ô nhất?"
Các ô thường nối với nhau thành chuỗi: một dãy ô mà đóng ô này lại mở ra ô kia. Ai lấy ô đầu tiên của chuỗi thường lấy được cả chuỗi. Vì vậy khi buộc phải cho, hãy cho chuỗi ngắn nhất.
Với trẻ từ khoảng chín tuổi, có một mẹo khá bất ngờ: khi lấy một chuỗi dài, người chơi giỏi đôi khi chừa lại hai ô cuối cho đối phương. Đối phương lấy hai ô đó, rồi buộc phải kẻ một nét và mở ra chuỗi tiếp theo. Cho đi hai ô để thắng thêm bốn ô là một ý tưởng chiến thuật thật sự, và trẻ nào tự phát hiện ra thì thường rất tự hào.
Phụ huynh không cần dạy những điều này. Cứ chơi nhiều, thua vài ô, rồi hỏi sau ván: "Mình sai ở đâu nhỉ?"
Đếm ô khi hết ván
Ván chơi kết thúc bằng một lần đếm, rất có ích cho trẻ nhỏ:
- Đếm ô của từng người, chỉ tay vào từng ô.
- Kiểm tra xem hai tổng cộng lại có bằng số ô của lưới không: "Con có 5, mẹ có 4. Đủ 9 ô chưa?"
- So sánh: "Con được nhiều hơn mấy ô?"
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 5–6 | Lưới 3 × 3 chấm; làm quen luật kẻ thêm nét; tô màu và đếm ô |
| 6–7 | Lưới 4 × 4; để ý cạnh thứ ba; hỏi "sao mẹ lấy được ô đó?" |
| 8–9 | Lưới 5 × 5; chọn nét làm mất ít ô nhất |
| 10 trở lên | Lưới 6 × 6; chuỗi ô, chừa hai ô cuối; chơi lại một ván để tìm chỗ sai |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có những câu đố như "Đếm hình trong hình ghép", trong đó con đếm tất cả hình vuông hay hình tam giác ẩn trong một hình vẽ bằng các nét. Đó cũng là con mắt nhìn ra ô vuông tạo bởi các nét mà trò chơi này cần.
Tóm lại
- Chấm, hai cây bút chì, mỗi lượt một nét; khép được ô thì kẻ thêm một nét ngay.
- Bắt đầu với lưới nhỏ (4 hoặc 9 ô), tăng dần khi con chơi giỏi hơn.
- Bài học đầu tiên là đừng kẻ cạnh thứ ba; hãy hỏi "sao mẹ lấy được ô đó?" thay vì giảng.
- Trẻ lớn hơn có thể tự khám phá chuỗi ô và lúc nào nên chịu cho đi vài ô.