Con có hai quả táo, bố đưa thêm ba quả. Hỏi "con có tất cả bao nhiêu quả?", con sẽ làm gì? Có trẻ đếm lại từ đầu, có trẻ nói ngay "năm", có trẻ lúng túng vì không biết bắt đầu từ đâu. Cả ba đều là những bước bình thường trên đường học phép cộng.
Với trẻ khoảng 4–6 tuổi, cách dễ nhất để bắt đầu là gộp hai nhóm đồ thật rồi đếm. Phép tính viết trên giấy đến sau.
Phép cộng bắt đầu từ việc gộp
Với trẻ nhỏ, phép cộng là chuyện xảy ra với đồ vật, chưa phải là con số. Có hai kiểu chuyện hay gặp:
- Thêm vào: con có hai chiếc xe, bạn cho thêm một chiếc. Nhóm ban đầu lớn lên.
- Gộp lại: hai quả táo trên đĩa này, ba quả trên đĩa kia, đổ chung vào giỏ. Hai nhóm thành một nhóm.
Cả hai đều dẫn tới cùng một câu hỏi: "Bây giờ có tất cả bao nhiêu?" Khi chơi với con, dùng lẫn cả hai kiểu và nói chậm từng bước: "Đây là hai quả. Đây là ba quả. Mình dồn chung vào giỏ. Trong giỏ có bao nhiêu quả?"
Trước khi gộp, con cần đếm chắc một nhóm nhỏ: mỗi vật một số, và số cuối cùng là số lượng của cả nhóm. Nếu con còn bỏ sót, hãy chơi đếm thêm một thời gian rồi mới gộp.
Ba cách con đếm khi gộp
Trẻ thường đi qua ba cách đếm, nhanh dần lên. Không cần ép con nhảy bước.
| Cách đếm | Con làm thế nào (2 quả và 3 quả) | Bố mẹ gợi ý gì |
|---|---|---|
| Đếm tất cả | Dồn hết vào giỏ, đếm lại từ đầu: "1, 2, 3, 4, 5" | Để con đếm thoải mái, khen việc chỉ tay đúng từng vật |
| Đếm tiếp | Nhớ nhóm đầu là 2, đếm tiếp nhóm sau: "3, 4, 5" | "Nhóm này có 2 rồi, mình đếm tiếp từ đây nhé" |
| Đếm tiếp từ số lớn | Bắt đầu từ nhóm 3, đếm thêm 2: "4, 5" | "Nhóm nào nhiều hơn? Bắt đầu từ nhóm đó thì đếm ít hơn" |
Đếm tiếp là một bước nhảy lớn: con phải tin rằng nhóm đầu vẫn là 2 mà không cần đếm lại. Một cách giúp con là úp nhóm đầu dưới chiếc bát, nói "dưới bát có 2 quả", rồi đếm tiếp các quả còn lại bên ngoài.
Đếm tiếp từ số lớn đến sau nữa, khi con hiểu rằng 2 + 3 và 3 + 2 cho cùng một kết quả. Bày hai nhóm, đếm theo thứ tự này rồi đảo lại, để con tự thấy số trong giỏ không đổi.
Trò chơi gộp nhóm với đồ trong nhà
Mỗi trò chỉ cần vài phút, ví dụ lúc dọn bàn ăn.
- Hai đĩa, một giỏ. Bày hai đĩa đồ vật nhỏ (táo, hạt dẻ, nắp chai). Con đếm từng đĩa, đoán xem dồn lại thì được bao nhiêu, rồi dồn vào giỏ và đếm để kiểm tra.
- Bàn tay bí mật. Bố mẹ giấu vài hạt đậu trong mỗi bàn tay, mở tay trái cho con đếm, nắm lại, rồi mở tay phải. "Cả hai tay có bao nhiêu hạt?" Trò này rèn đúng việc nhớ nhóm đầu để đếm tiếp.
- Xe buýt đồ chơi. Một chiếc hộp làm xe buýt. Trạm đầu có ba thú bông lên xe, trạm sau thêm hai. "Trên xe có bao nhiêu hành khách?"
- Hai viên xúc xắc. Lăn hai viên, con đếm chấm của cả hai. Khi đã quen, bắt đầu từ viên có nhiều chấm hơn rồi đếm thêm chấm của viên kia.
- Cùng một số, nhiều cách gộp. Đưa con năm chiếc kẹp quần áo và hai chiếc cốc. Có bao nhiêu cách chia vào hai cốc? Bốn và một, ba và hai… Năm có thể gộp từ nhiều cặp số.
Số trong các trò nên nhỏ, tổng không quá 10, cho tới khi con làm nhẹ nhàng.
Từ đồ thật đến phép tính trên giấy
Phép tính 2 + 3 = 5 là cách viết gọn một câu chuyện. Con hiểu nó dễ hơn khi đi qua từng bậc:
- Đồ thật. Con cầm, dồn, đếm.
- Nói thành câu. "Hai quả táo đỏ và ba quả táo vàng là năm quả táo." Để con tự nói, bố mẹ chỉ nhắc khi con bí.
- Vẽ chấm. Vẽ hai chấm, khoanh lại; ba chấm, khoanh lại; rồi khoanh một vòng lớn quanh cả năm chấm.
- Viết số. Viết số dưới mỗi nhóm chấm, rồi thêm dấu cộng và dấu bằng: dấu cộng nghĩa là "gộp với", dấu bằng nghĩa là "được bằng".
Thỉnh thoảng làm ngược lại: bố mẹ viết 1 + 4, con lấy đồ thật bày ra cho đúng. Nhờ vậy, con số trên giấy luôn gắn với một hình ảnh trong đầu.
Những chỗ con hay vướng
- Đếm cả số bắt đầu. Khi đếm tiếp từ 3 thêm 2, con nói "3, 4" và ra 4. Hãy cho con đặt ngón tay lên từng vật được thêm: vật đầu tiên là "4", vật thứ hai là "5".
- Đếm một vật hai lần khi dồn vào giỏ. Gợi ý con nhặt từng vật ra khỏi giỏ trong lúc đếm, đếm đến đâu nhặt ra đến đó.
- Viết phép tính quá sớm. Nếu con viết đúng nhưng không kể được câu chuyện đằng sau, hãy quay lại đồ thật một thời gian.
- Dùng ngón tay. Đếm bằng ngón tay ở giai đoạn này là bình thường và có ích: ngón tay là đồ vật con luôn mang theo người.
Mỗi trẻ đi qua các bước này theo tốc độ riêng. Mốc tuổi trong bài chỉ là ước chừng.
Khi con đã quen đếm tiếp, trong chủ đề Toán học của Dologi có câu đố "Nhảy trên trục số": chú thỏ nhảy theo các mũi tên và con tìm xem thỏ dừng ở số mấy. Mỗi bước nhảy cũng là một lần đếm tiếp, chỉ là bằng chỗ đứng trên trục số thay cho quả táo.
Tóm lại
- Phép cộng đầu tiên là gộp hai nhóm đồ thật rồi đếm xem có tất cả bao nhiêu.
- Con thường đi từ đếm tất cả, sang đếm tiếp, rồi đếm tiếp từ số lớn; mỗi bước cần thời gian.
- Chơi ngắn với đồ trong nhà, tổng không quá 10, nói thành câu trước khi viết.
- Đi từ đồ thật đến chấm vẽ rồi mới đến phép tính, và thỉnh thoảng làm ngược lại.