Nhờ con kể mọi điều con biết về biển, câu trả lời có thể tuôn ra lộn xộn: cát, kem, con cua, đường đi xa, chiếc mũ của bà, sóng. Ý nào cũng có, nhưng thật khó giữ chúng lại với nhau.
Sơ đồ ý là cách đơn giản để bắt những ý tưởng đó lên giấy. Mình đặt ý chính ở giữa rồi vẽ các nhánh tỏa ra tới mọi thứ liên quan. Với trẻ chưa biết viết, hình vẽ cũng dùng tốt như chữ. Bài này giải thích cách cùng con làm sơ đồ ý đầu tiên và gợi ý cách dùng ở nhà.
Sơ đồ ý là gì?
Sơ đồ ý có ba phần:
- Ở giữa: ý chính, vẽ ở giữa trang giấy. "Biển."
- Các nhánh: những ý lớn liên quan, mỗi ý một đường. "Đồ ăn", "Con vật", "Những việc mình làm".
- Các nhánh con: chi tiết nhỏ hơn tách ra từ mỗi nhánh. "Kem" và "bánh mì" trên nhánh đồ ăn.
Vì mọi thứ đều nối với nhau bằng đường kẻ, sơ đồ ý không chỉ cho thấy các ý mà còn cho thấy chúng liên quan với nhau thế nào. Chính điều đó khiến nó là một công cụ tư duy, chứ không chỉ là một danh sách.
Cùng con làm sơ đồ ý đầu tiên
Cần một tờ giấy to, đặt nằm ngang, và vài cây bút chì màu.
- Chọn một chủ đề quen thuộc: chú chó nhà mình, sinh nhật của con, công viên, mùa thu.
- Vẽ chủ đề ở giữa trong một vòng tròn hoặc một hình đơn giản.
- Hỏi "Nghĩ tới… con nghĩ tới những gì?" Với mỗi ý lớn, vẽ một nhánh từ giữa ra và một hình nhỏ ở đầu nhánh.
- Thêm nhánh con: "Đồ ăn gì? Mình đã thấy gì?" Vẽ những nhánh nhỏ hơn với hình nhỏ hơn.
- Mỗi nhánh một màu. Giúp mắt nhìn ra ý nào đi với nhau.
- Cùng nhìn sơ đồ đã xong và để con kể cho bố mẹ nghe.
Ba đến năm nhánh là đủ. Không cần gọn gàng; một sơ đồ lộn xộn mà đầy ý tưởng là một sơ đồ tốt.
Những cách dùng sơ đồ ý
| Khi nào | Ở giữa | Ví dụ các nhánh |
|---|---|---|
| Trước khi kể chuyện | Nhân vật chính | Sống ở đâu, muốn gì, gặp chuyện gì |
| Lên kế hoạch cho bữa tiệc | Bữa tiệc | Khách mời, đồ ăn, trò chơi, trang trí |
| Một chủ đề ở trường | Con ếch | Ăn gì, sống ở đâu, lớn lên thế nào |
| Sau một ngày đi chơi | Sở thú | Con vật đã thấy, món đã ăn, khoảnh khắc thích nhất |
| Giải quyết một vấn đề | "Phòng con bừa quá" | Đồ chơi, quần áo, sách, ý tưởng về những chiếc hộp |
Sơ đồ làm trước một hoạt động giúp con lên kế hoạch. Sơ đồ làm sau giúp con nhớ và kể lại.
Sơ đồ ý cho trẻ nhỏ
Trẻ 4, 5 tuổi cũng làm sơ đồ ý được, chỉ cần thay đổi một chút:
- Chỉ dùng hình: hình vẽ, hình dán hoặc ảnh cắt từ báo.
- Bắt đầu với hai, ba nhánh. "Những thứ màu vàng: mặt trời, quả chuối, con vịt."
- Cùng nhau vẽ: con chọn ý, bố mẹ vẽ giúp nếu cần.
- Làm bằng đồ thật: đặt một món đồ chơi ở giữa bàn, bày những đồ chơi liên quan xung quanh và dùng sợi dây làm nhánh.
Trẻ lớn hơn, khoảng từ 7, 8 tuổi, có thể thêm chữ, nối các ý ở những nhánh khác nhau bằng đường nét đứt, và tự dùng sơ đồ ý cho bài tập hay dự án.
Mẹo giữ cho vui
- Để con cầm bút càng nhiều càng tốt. Đó là suy nghĩ của con trên trang giấy.
- Hỏi "Còn gì nữa?" thay vì tự gợi ý.
- Đón nhận những ý bất ngờ. Nếu con đặt "mưa" vào sơ đồ sinh nhật, hãy hỏi vì sao. Có thể có một câu chuyện hay đằng sau.
- Tìm mối nối: "Có gì ở nhánh này liên quan tới thứ gì ở nhánh kia không?"
- Giữ lại các sơ đồ. Trẻ thích xem lại sơ đồ cũ và thêm ý mới.
Tóm lại
- Sơ đồ ý đặt ý chính ở giữa và các ý liên quan trên những nhánh xung quanh.
- Làm sơ đồ đầu tiên cùng con trên tờ giấy to, ba đến năm nhánh, mỗi nhánh một màu.
- Dùng sơ đồ ý trước khi kể chuyện, lên kế hoạch, học chủ đề ở trường, và sau những ngày đi chơi để nhớ lại.
- Với trẻ nhỏ, dùng hình, ít nhánh hơn và đồ vật thật, và để con dẫn dắt.
Đọc thêm: Kể lại một ngày theo thứ tự: rèn trình tự và cách diễn đạt cho trẻ