Trong cửa hàng có hai chiếc cặp sách. "Con muốn cái này!" "Vì sao?" "Vì con thích." Trẻ thường chọn rất nhanh, và thường dựa vào đúng một điểm đập vào mắt: màu sắc, hoặc hình in ở mặt trước.
Thích một màu thì chẳng có gì sai. Nhưng so sánh là kỹ năng đáng học: nhìn hai thứ theo từng đặc điểm, quyết định điều gì thật sự quan trọng, rồi chọn và nói được vì sao. Chỗ tập tốt nhất là những lựa chọn nhỏ, chọn chưa khéo cũng không sao.
Bước 1: tìm điểm khác nhau
Đặt hai lựa chọn cạnh nhau và hỏi hai câu: "Giống nhau ở đâu?" và "Khác nhau ở đâu?"
Những điểm giống nhau có thể để sang một bên. Cả hai chiếc cặp đều có hai quai, nên quai không giúp gì cho việc chọn. Chính những điểm khác nhau mới là thứ phải cân nhắc.
Trẻ thường dừng lại sau một điểm khác. Hãy giúp con nhìn tiếp bằng cách gợi ý chỗ để xem: kích cỡ, độ nặng, màu sắc, số ngăn, cách mở, cầm lên thấy thế nào.
| Cặp xanh | Cặp đỏ | |
|---|---|---|
| Kích cỡ | Để vừa bìa hồ sơ lớn | Bìa hồ sơ bị thò ra |
| Độ nặng | Nặng hơn | Nhẹ hơn |
| Số ngăn | Hai | Bốn |
| Cách mở | Khóa kéo | Khóa cài |
Với trẻ nhỏ, nói thành lời các điểm khác là đủ. Trẻ lớn hơn có thể thích tự kẻ bảng.
Bước 2: quyết định điều gì quan trọng
Không phải điểm khác nào cũng nặng ký như nhau. Hãy hỏi: "Con cần chiếc cặp này để làm gì?"
Cùng con chọn hai ba điều quan trọng. Với chiếc cặp đi học, có thể là:
- Phải để vừa bìa hồ sơ.
- Con tự mở và đóng được.
- Không quá nặng khi đã xếp đầy.
Nên tách "phải có" với "có thì tốt". Và đúng vậy, màu sắc cũng có thể nằm trong danh sách. Mục đích không phải là bắt con chọn giống người lớn, mà là để con biết mình đang chọn dựa vào điều gì.
Bước 3: đối chiếu rồi chọn
Giờ xét từng lựa chọn theo danh sách.
| Điều quan trọng | Cặp xanh | Cặp đỏ |
|---|---|---|
| Để vừa bìa hồ sơ | Có | Không |
| Con tự mở được | Có | Có |
| Không quá nặng | Không | Có |
Thường thì không lựa chọn nào thắng ở mọi hàng. Chuyện đó bình thường, và đó cũng là lúc thú vị nhất: "Trong mấy điều này, điều nào quan trọng nhất với con?" Con quyết định, rồi nói trọn câu: "Con chọn cái này vì…"
Câu nói đó mới là đích thật sự. Một lựa chọn có lý do thì giải thích được, bàn được, và lần sau làm tốt hơn được.
Cơ hội tập hằng ngày
- Hai món ăn xế chiều.
- Hai cuốn sách ở thư viện khi chỉ được mượn một.
- Hai lối đi bộ ra công viên.
- Hai ý tưởng quà tặng bà.
| Tuổi ước chừng | Nên thử |
|---|---|
| 4–5 | Hai thứ đặt cạnh nhau: nói một điểm giống và một điểm khác; chọn và nêu một lý do |
| 6–7 | Tìm ba bốn điểm khác; nói điểm nào quan trọng nhất |
| 8–9 | Thống nhất hai ba điều quan trọng rồi đối chiếu từng lựa chọn |
| Từ 10 | Thêm giá tiền và độ bền; so sánh ba lựa chọn |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng. Mỗi trẻ một nhịp riêng.
Mẹo cho bố mẹ
- Chỉ đưa ra những lựa chọn bố mẹ chấp nhận được. Nếu cả hai chiếc cặp bố mẹ đều thấy ổn, quyền chọn mới thật sự là của con.
- Đừng lái con về món mình thích. Hãy đặt câu hỏi, còn nhận xét thì giữ lại.
- Sau đó nhìn lại một cách nhẹ nhàng. "Con có hài lòng với chiếc cặp không? Lần sau con sẽ xem thêm điều gì?" Không nói "bố mẹ đã bảo rồi".
- Không phải lựa chọn nào cũng cần kẻ bảng. Chọn vị kem thì chọn nhanh là được. Biết lúc nào đáng bỏ công so sánh cũng là một phần của kỹ năng.
Trong Dologi, chủ đề Tập trung có câu đố "Tìm điểm khác nhau": con so hai bức tranh rồi chạm vào chỗ đã thay đổi. Câu đố rèn cùng một con mắt cẩn thận, nhìn từ thứ này sang thứ kia theo từng đặc điểm.
Tóm lại
- Đặt hai lựa chọn cạnh nhau: để điểm giống sang một bên, nhìn vào điểm khác.
- Chọn hai ba điều quan trọng, kể cả điều con quan tâm.
- Đối chiếu từng lựa chọn, rồi nói trọn câu "Con chọn cái này vì…".
- Tập với những lựa chọn nhỏ hằng ngày, và sau đó nhẹ nhàng nhìn lại.
Đọc thêm: Dạy trẻ ra quyết định: được gì, mất gì