"เลขสองตัวไหนบวกกันได้ 10" "ห้ากับห้า" ลูกตอบถูก และเด็กหลายคนก็หยุดแค่นั้น ดีใจที่ทำเสร็จ แต่ 10 ยังเป็น 6 กับ 4, 7 กับ 3, 9 กับ 1 ได้ด้วย การหาคำตอบได้หนึ่งคำตอบเป็นเรื่องดี การรู้ว่า อาจมีคำตอบอื่นอีก และลองหาดู เป็นนิสัยการคิดที่ยิ่งโตยิ่งมีค่า
บทความนี้พูดถึงนิสัยนั้น คือการสอนลูกไม่ให้หยุดที่วิธีแรก และเปรียบเทียบทางแก้หลาย ๆ แบบเพื่อเลือกแบบที่เหมาะที่สุด
ทำไมเด็กจึงหยุดที่คำตอบแรก
- โล่งใจ หาคำตอบได้ก็รู้สึกเหมือนทำเสร็จ และการทำเสร็จก็รู้สึกดี
- คำถามที่มีคำตอบเดียว คำถามที่เด็กได้ยินบ่อยมีคำตอบถูกแค่หนึ่งเดียว เช่น "อันนี้สีอะไร" "มีกี่อัน" เด็กจึงเรียนรู้ว่าหน้าที่ของตัวเองคือหา คำตอบนั้น ให้เจอ
- กลัวผิด ถ้าคำตอบแรกถูกแล้ว การหาคำตอบอื่นอาจรู้สึกเสี่ยง
เรื่องเหล่านี้ไม่ใช่ปัญหาในตัวเอง เราแค่อยากเพิ่มขั้นที่สองว่า "มีวิธีอื่นอีกไหม"
ปัญหาในชีวิตประจำวันที่มีคำตอบดีหลายแบบ
ชีวิตจริงเต็มไปด้วยปัญหาที่มีหลายทางแก้ ลองสำรวจด้วยกันสักสองสามเรื่อง
- สามเส้นทางไปโรงเรียน (หรือไปสวนสาธารณะ) ไปทางถนนไหนได้บ้าง เดิน ปั่นจักรยาน หรือนั่งรถเมล์ วาดแผนที่ง่าย ๆ แต่ละเส้นทางคนละสี
- สามวิธีแบ่งเค้กให้สี่คน ตัดเป็นกากบาทได้สี่ชิ้น ตัดเป็นสี่แถบยาว ตัดเป็นแปดชิ้นแล้วให้คนละสองชิ้น ทุกแบบยุติธรรมไหม
- สามวิธีจัดชั้นหนังสือ ตามขนาด ตามสี หรือตามเรื่อง ทุกแบบมีเหตุผล
- สามวิธีถือของที่ซื้อมา ถุงหนักใบเดียว ถุงขนาดกลางสองใบ หรือเป้หนึ่งใบกับถุงหนึ่งใบ
ให้ลูกเป็นคนเสนอวิธี หน้าที่ของพ่อแม่คือถามต่อไปเรื่อย ๆ ว่า "แล้ววิธีอื่นล่ะ"
วิธีไหนดีที่สุด และดีสำหรับอะไร
เมื่อมีทางแก้หลายแบบแล้ว ลองเปรียบเทียบกัน บ่อยครั้งวิธีที่ "ดีที่สุด" ขึ้นอยู่กับว่าตอนนั้นอะไรสำคัญที่สุด
| ทางไปสวนสาธารณะ | เร็วที่สุดไหม | ปลอดภัยที่สุดไหม | สนุกที่สุดไหม |
|---|---|---|---|
| ไปตามถนนใหญ่ | ใช่ | สี่แยกรถเยอะ | ไม่เท่าไร |
| ไปทางซอยเล็ก | ช้ากว่านิดหน่อย | เงียบกว่า | มีแมวให้ดู |
| ไปทางริมแม่น้ำ | ช้าที่สุด | ไม่มีรถ | มีเป็ด |
ถามลูกว่า "ถ้าเราสาย ลูกจะเลือกทางไหน แล้ววันอาทิตย์ที่แดดดีล่ะ" ลูกจะเรียนรู้ว่า ไม่ได้มีคำตอบที่ดีที่สุดเพียงหนึ่งเดียวเสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับเป้าหมาย
หลายวิธีในวิชาคณิตศาสตร์
คณิตศาสตร์เป็นที่ที่ดีมากสำหรับฝึกนิสัยนี้
- สร้างจำนวนเดียวด้วยหลายวิธี: "สร้าง 8 จากเลขสองตัวได้กี่วิธี" (4 กับ 4, 5 กับ 3, 6 กับ 2, 7 กับ 1, 8 กับ 0) หาครบหรือยัง รู้ได้อย่างไร
- คิดเลขข้อเดียวด้วยหลายวิธี: 9 + 6 นับต่อจาก 9 ก็ได้ หรือ "9 ขาดอีก 1 จะเป็น 10 ดังนั้น 10 + 5 = 15" หรือ "10 + 6 = 16 แล้วลบออก 1"
- ตรวจด้วยวิธีที่สอง ถ้าสองวิธีที่ต่างกันได้คำตอบเท่ากัน ลูกจะมั่นใจขึ้นว่าตอบถูก
คุยกันว่าวิธีไหนลูกรู้สึกว่าง่ายที่สุด เด็กแต่ละคนชอบวิธีต่างกัน และนั่นไม่เป็นไรเลย
นิสัย "อีกหนึ่งวิธี"
- ถามหลังลูกทำได้ ไม่ใช่หลังลูกทำผิด "ได้แล้ว ลองหาวิธีอื่นได้ไหม" ฟังเหมือนความท้าทาย ไม่ใช่การแก้ไข
- รวบรวมก่อน ตัดสินทีหลัง จดหรือวาดแต่ละวิธีไว้ก่อน แล้วค่อยคุยว่าวิธีไหนดีที่สุด
- ไม่ต้องถามทุกครั้ง บางครั้งคำตอบเดียวก็พอ และเด็กก็ต้องการความสุขจากการได้ทำเสร็จเหมือนกัน
- ให้ลูกเห็นวิธีคิดของพ่อแม่ "ตอนแรกจะไปทางนี้ แต่เพิ่งนึกออกอีกทางหนึ่ง…"
ใน Dologi หัวข้อตรรกะมีปริศนา "ระบายสีแผนที่" ให้ลูกระบายสีทุกเขตโดยเขตที่อยู่ติดกันต้องเป็นสีต่างกัน เมื่อสีหนึ่งใช้ไม่ได้ ก็มักมีสีอื่นให้ลองอีก เป็นการฝึกไม่หยุดที่ความคิดแรก
สรุป
- ปัญหาหลายอย่างมีทางแก้ที่ดีมากกว่าหนึ่งทาง สอนลูกให้ถามว่า "มีวิธีอื่นอีกไหม"
- สำรวจปัญหาในชีวิตประจำวันด้วยกัน เช่น เส้นทาง การแบ่ง การจัดของ การถือของ
- เปรียบเทียบทางแก้ และคุยกันว่าวิธีไหนดีที่สุดสำหรับเป้าหมายไหน
- ในวิชาคณิตศาสตร์ ลองสร้างจำนวนด้วยหลายวิธี และตรวจคำตอบด้วยวิธีที่สอง
อ่านเพิ่มเติม: ความคิดสร้างสรรค์: ช่วยให้ลูกหาได้มากกว่าหนึ่งวิธี