ความคิดสร้างสรรค์: ช่วยให้ลูกหาได้มากกว่าหนึ่งวิธี

คำถามหลายข้อที่ลูกเจอที่โรงเรียนมีคำตอบถูกเพียงข้อเดียว 3 + 4 เท่ากับ 7 แต่ปัญหาหลายอย่างในชีวิตมีคำตอบดี ๆ หลายแบบ จะสร้างบ้านลับอย่างไร จะทำอะไรให้เพื่อนในวันเกิด จะแบ่งคุกกี้สามชิ้นให้สี่คนอย่างไร ความคิดสร้างสรรค์คือนิสัยการมองหามากกว่าหนึ่งวิธี และเหมือนทักษะการคิดอื่น ๆ มันเติบโตได้ด้วยการฝึก

ความคิดสร้างสรรค์เป็นอย่างไร

ความคิดสร้างสรรค์มักอธิบายผ่านสี่สัญญาณ

สัญญาณ	หมายถึง	ตัวอย่าง
ไอเดียมาก	คิดได้หลายความเป็นไปได้	สิบวิธีใช้กล่องกระดาษ
ไอเดียหลายทิศทาง	ความคิดที่ไปคนละทาง	กล่องเป็นเรือ หมวก กลอง บ้านของเล่น
ไอเดียแปลกใหม่	ความคิดที่คนอื่นไม่ค่อยนึกถึง	กล่องเป็นเครื่องย้อนเวลา
เติมรายละเอียด	พัฒนาความคิดต่อไปอีก	เครื่องย้อนเวลามีคันโยก นาฬิกา และลิ้นชักขนม

ลูกไม่จำเป็นต้องมีครบทั้งสี่พร้อมกัน สัญญาณไหนก็ควรค่าแก่การสังเกต

เปลี่ยนคำถามปิดเป็นคำถามเปิด

เปลี่ยนคำถามเพียงเล็กน้อยก็ชวนให้ได้คำตอบมากกว่าหนึ่ง

คำถามปิด	คำถามเปิด
"อันนี้สีอะไร?"	"ของสีนี้เอามาทำอะไรได้บ้าง?"
"อันนี้เป็นวงกลมไหม?"	"ในห้องนี้หาวงกลมได้กี่อัน?"
"5 + 5 เท่ากับเท่าไร?"	"มีวิธีไหนบ้างที่ได้ 10?"
"ชอบนิทานไหม?"	"นิทานจะจบแบบอื่นได้อย่างไรอีก?"
"แบบนี้ถูกไหม?"	"มีวิธีอื่นอีกไหม?"

เกมหาไอเดียมาก ๆ

1. เป็นอะไรได้อีก? ชูของใช้ธรรมดา เช่น แก้วกระดาษ เป็นอะไรได้อีก? หมวก โทรศัพท์ กลอง กระถางต้นไม้จิ๋ว
2. หลายวิธีข้ามห้อง มีกี่วิธีที่จะไปจากฝั่งหนึ่งของห้องไปอีกฝั่ง? กระโดดขาเดียว คลาน เดินถอยหลัง เดินเขย่ง...
3. สร้างแบบมีข้อจำกัด ใช้บล็อกสิบก้อน ใครต่อตึกได้สูงที่สุด? ใช้กระดาษแผ่นเดียว ทำสะพานรับรถของเล่นได้ไหม?
4. วาดต่อ ขีดเส้นยึกยือแล้วให้ลูกวาดต่อให้เป็นอะไรสักอย่าง แล้วสลับกัน
5. ถ้าหากว่า? "ถ้าสัตว์พูดได้ล่ะ?" "ถ้าฝนตกขึ้นฟ้าล่ะ?" ตามความคิดไปให้ไกลที่สุด
6. ผสมสิ่งประดิษฐ์ เลือกของสองอย่าง เช่น ร่มกับจักรยาน แล้วคิดสิ่งประดิษฐ์ที่รวมทั้งสอง ใช้ทำอะไร? ใครจะใช้?
7. คณิตศาสตร์หลายคำตอบ "หาคู่ตัวเลขทั้งหมดที่บวกกันได้ 10" "สี่เหลี่ยมจัตุรัสสี่ชิ้นต่อเป็นรูปต่างกันได้กี่แบบ?"

ผู้ใหญ่เปิดพื้นที่ให้ไอเดียได้อย่างไร

• รวบรวมก่อน เลือกทีหลัง จดหรือพูดทุกไอเดียก่อนตัดสินว่าอันไหนดีที่สุด การตัดสินเร็วเกินไปทำให้ไอเดียหยุดไหล
• ต้อนรับไอเดียแปลก ๆ ไอเดียแปลก ๆ มักนำไปสู่ไอเดียดี และการหัวเราะด้วยกันทำให้ไอเดียไหลต่อ
• เหลือเวลาว่างไว้บ้าง ไม่ใช่ทุกนาทีต้องมีแผน เวลาว่างและวัสดุง่าย ๆ ให้ลูกมีพื้นที่ประดิษฐ์
• ถามว่า "มีแบบอื่นอีกไหม?" หลังไอเดียแรก ขออีกหนึ่ง แล้วอีกหนึ่ง
• ให้ลูกเห็นผู้ใหญ่ลองทำ ให้ลูกเห็นเราลองทำอะไรสักอย่าง ปรับแก้ แล้วลองใหม่
• ชมที่กระบวนการ "ลูกลองตั้งสามวิธีแน่ะ" บอกอะไรได้มากกว่า "ลูกมีความคิดสร้างสรรค์จัง"

สร้างสรรค์และรอบคอบไปด้วยกัน

การหาไอเดียได้มากคือครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งคือการตรวจว่าไอเดียไหนใช้ได้ หลังระดมไอเดียแล้ว เลือกด้วยกันหนึ่งอันแล้วลองทดสอบ สะพานรับรถได้ไหม? เรือกล่องลอยไหม? ความคิดสร้างสรรค์กับความคิดรอบคอบทำงานได้ดีที่สุดเมื่อไปคู่กัน

สรุป

• ปัญหาหลายอย่างในชีวิตมีคำตอบดี ๆ มากกว่าหนึ่ง
• ความคิดสร้างสรรค์เห็นได้จากไอเดียมาก ไอเดียหลายทิศทาง ไอเดียแปลกใหม่ และการเติมรายละเอียด
• คำถามเปิด เกม "เป็นอะไรได้อีก?" และการสร้างแบบมีข้อจำกัด ช่วยให้ลูกได้ฝึก
• รวบรวมไอเดียก่อนตัดสิน แล้วลองทดสอบไอเดียที่ดีที่สุดด้วยกัน

อ่านเพิ่มเติม: ทักษะการแก้ปัญหาของลูก: สี่ขั้นตอนฝึกจากปัญหาเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน