"เข้าใจไหม" "เข้าใจ" ห้านาทีต่อมา ลูกติดตั้งแต่ขั้นแรก เป็นช่วงเวลาที่คุ้นเคย และไม่ใช่เรื่องของการพูดความจริง เด็กเล็กมักเชื่ออย่างจริงใจว่าตัวเองเข้าใจแล้ว เพราะยังไม่ได้เรียนรู้วิธี ตรวจสอบความเข้าใจของตัวเอง
ทักษะนี้มีชื่อเรียกว่า การรู้คิด หรือการคิดเกี่ยวกับความคิดของตัวเอง คือการสังเกตว่าเรารู้อะไรและไม่รู้อะไร อะไรยากสำหรับเรา และวิธีไหนช่วยได้ ทักษะนี้ค่อย ๆ พัฒนาตลอดวัยเด็ก และพ่อแม่ช่วยส่งเสริมได้ด้วยนิสัยง่าย ๆ
การรู้คิดคืออะไร
การรู้คิดรวมถึง
- รู้ว่าตัวเองรู้อะไร "หนูบวกเลขได้แล้ว แต่ลบยังยากอยู่"
- สังเกตเมื่อตัวเองงง "เดี๋ยวนะ ตรงนี้หนูยังไม่เข้าใจ"
- เลือกวิธี "หนูจะวาดดู" หรือ "หนูจะลองกับเลขน้อย ๆ ก่อน"
- ตรวจทานหลังทำเสร็จ "ได้ผลไหม ครั้งหน้าจะทำอะไรต่างไป"
เด็กที่ทำสิ่งเหล่านี้ได้มักเรียนรู้ได้ดีกว่า เพราะรู้ว่าควรทุ่มความพยายามไปที่ตรงไหน
ประเมินตัวเองด้วยไฟจราจร
วิธีง่าย ๆ ให้เด็กประเมินความเข้าใจของตัวเอง คือใช้สีของไฟจราจร
| สี | ความหมาย | ทำอะไรต่อ |
|---|---|---|
| เขียว | "หนูเข้าใจ และอธิบายให้คนอื่นฟังได้" | ลองอธิบาย หรือลองข้อที่ยากขึ้น |
| เหลือง | "คิดว่าเข้าใจ แต่ยังไม่แน่ใจ" | ลองอีกหนึ่งตัวอย่าง หรือตรวจหนึ่งขั้นตอน |
| แดง | "หนูติด ยังไม่เข้าใจ" | เลือกวิธีแก้ หรือขอความช่วยเหลือ |
หลังทำการบ้าน ปริศนา หรือเกมใหม่ ลองถามว่า "ตอนนี้ลูกเป็นสีอะไร" ไม่มีคำตอบที่ผิด สีแดงคือข้อมูลที่มีประโยชน์ ไม่ใช่ความล้มเหลว
ให้ลูกอธิบายกลับ
วิธีที่ดีที่สุดวิธีหนึ่งในการตรวจความเข้าใจ คือการอธิบายให้คนอื่นฟัง
- "สอนพ่อแม่หน่อยได้ไหมว่าลูกทำอย่างไร" เป็นนักเรียนที่อยากรู้และถามคำถาม
- ใช้ตุ๊กตาเป็นนักเรียน ถ้าลูกเขิน
- ฟังหาช่องโหว่ ถ้าลูกพูดว่า "แล้วก็… ทำแบบนี้แหละ" นั่นคือตรงที่ควรดูด้วยกันอีกที
บ่อยครั้งเด็กค้นพบสิ่งที่ตัวเองยังไม่เข้าใจในระหว่างที่พยายามอธิบาย และการค้นพบนั้นแหละคือจุดประสงค์
คำถามที่เด็กถามตัวเองได้
ช่วยให้ลูกสร้างเสียงในใจด้วยคำถามไม่กี่ข้อ
- ก่อนทำ "เราต้องทำอะไร เคยทำอะไรที่คล้าย ๆ แบบนี้ไหม"
- ระหว่างทำ "วิธีนี้ได้ผลไหม คำตอบถึงตอนนี้สมเหตุสมผลไหม"
- หลังทำ "เราทำได้อย่างไร ตรงไหนยากที่สุด ครั้งหน้าจะทำอะไรต่างไป"
ตอนแรกพ่อแม่จะเป็นคนถามออกเสียง ค่อย ๆ ไป ลูกจะเริ่มถามตัวเองได้
เมื่อรู้ตัวว่าติด
การรู้ตัวว่า "ติดแล้ว" จะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อเด็กรู้ว่าต้องทำอะไรต่อ ลองเตรียม "กล่องเครื่องมือ" เล็ก ๆ ไว้ด้วยกัน
- อ่านหรือฟังอีกครั้ง ช้า ๆ
- วาดออกมา หรือใช้สิ่งของ
- ลองตัวอย่างที่เล็กลงหรือง่ายขึ้น
- พักสักครู่ แล้วกลับมาใหม่
- ถามให้เจาะจง "หนูไม่เข้าใจว่าทำไมต้องทด 1" มีประโยชน์กว่า "หนูไม่เข้าใจ"
ใน Dologi มีปุ่ม "คำใบ้" ไว้ให้ใช้เมื่อลูกติด การตัดสินใจว่า "ถึงเวลาต้องใช้คำใบ้หรือยัง" จึงกลายเป็นช่วงเวลาเล็ก ๆ ที่ลูกได้ตรวจความเข้าใจของตัวเอง
สรุป
- การรู้คิดคือการคิดเกี่ยวกับความคิดของตัวเอง คือการสังเกตว่าเข้าใจอะไรแล้วและยังไม่เข้าใจอะไร
- ใช้การประเมินด้วยไฟจราจรหลังทำงาน และมองสีแดงเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์
- ให้ลูกอธิบายกลับ และฟังหาช่องโหว่
- ฝึกคำถามก่อน ระหว่าง และหลังทำ และเตรียมกล่องเครื่องมือสำหรับแก้ตอนติด
อ่านเพิ่มเติม: ลูกชอบเดาสุ่ม: สอนให้ลูกหยุดคิดและตรวจดูก่อนตอบ