"ยี่สิบสาม ยี่สิบสี่ ยี่สิบห้า… อุ๊ย! เอาใหม่!"
ก่อนจะมีจอและของเล่นพลาสติก เด็ก ๆ เล่นกับของที่หาได้ใกล้ตัว เชือก ไม้ไม่กี่อัน ลูกบอล หรือผลไม้ลูกเล็ก การละเล่นแบบนี้หลายอย่างยังเล่นกันอยู่ในสนามโรงเรียนทั่วโลก และควรค่าแก่การสอนลูกที่บ้าน แทบไม่ต้องใช้อะไร ทำให้ลูกได้ขยับตัว และแต่ละเกมก็ฝึกบางอย่างไปอย่างเงียบ ๆ ทั้งจังหวะ ความใส่ใจ มือที่คล่องแคล่ว และการเล่นเป็นทีมอย่างยุติธรรม
กระโดดเชือก: จังหวะและการนับ
กระโดดเชือกดูง่าย แต่ต้องรู้สึกถึงจังหวะและกระโดดให้ถูกจังหวะพอดี ค่อย ๆ ไปทีละขั้น
- เชือกวางบนพื้น วางเชือกเป็นเส้นตรงแล้วให้ลูกกระโดดข้าม ไปข้างหน้า ถอยหลัง และด้านข้าง
- งูเลื้อย ผู้ใหญ่สองคนนั่งยอง ๆ แล้วส่ายเชือกให้เลื้อยไปตามพื้น ลูกกระโดดข้ามโดยไม่แตะเชือก
- เชือกแกว่ง แกว่งเชือกไปมาต่ำ ๆ เหมือนลูกตุ้ม ลูกกระโดดทุกครั้งที่เชือกผ่านมา
- เชือกหมุน สองคนหมุนเชือกยาวเป็นวงเต็ม ตอนแรกให้ลูกยืนรออยู่ตรงกลาง แล้วค่อยฝึกวิ่งเข้าไป
- เชือกของตัวเอง เด็กส่วนใหญ่กระโดดเชือกสั้นได้เองในช่วงราวหกถึงแปดขวบ
นับทุกครั้งที่กระโดดออกเสียง เด็ก ๆ ชอบทำลายสถิติของตัวเอง และการนับตามจังหวะ (กระโดดหนึ่งครั้ง นับหนึ่งเลข) เป็นการฝึกที่ดีสำหรับเด็กเล็ก เด็กโตนับทีละสอง หรือนับถอยหลังจากยี่สิบได้
กระโดดบนพื้นเรียบที่ไม่ลื่น ใส่รองเท้า และมีที่ว่างรอบตัวพอ
เก็บไม้กับลูกบอล: สมาธิและมือที่คล่องแคล่ว
เด็กเวียดนามเล่นเกมที่เรียกว่า จอยจวีน (chơi chuyền) ด้วยไม้เส้นเล็กราวสิบอันกับลูกบอลลูกเล็ก ซึ่งหลายครั้งเป็นผลไม้ลูกกลม ๆ เกมนี้อยู่ในตระกูลเดียวกับหมากเก็บ ที่เด็กหลายประเทศเล่นด้วยชิ้นเล็ก ๆ กับลูกบอล วิธีเล่นคือ
- กำไม้ไว้ในมือข้างเดียวแล้วปล่อยลงพื้น
- โยนลูกบอลขึ้น ใช้มือข้างเดิมเก็บไม้ หนึ่ง อัน แล้วรับลูกบอลก่อนตกถึงพื้น ทำไปจนเก็บไม้หมด
- รอบต่อไปเก็บครั้งละ สอง อัน แล้วครั้งละ สาม อัน ไปเรื่อย ๆ จนถึงเก็บสิบอันในครั้งเดียว
- ถ้ารับลูกบอลไม่ได้ หรือไปแตะไม้ที่ไม่ได้ตั้งใจเก็บ ก็เปลี่ยนเป็นตาคนถัดไป
กับเด็กเล็ก ให้ใช้ลูกบอลที่เด้งได้และให้เด้งพื้นหนึ่งครั้งก่อนรับ จะมีเวลามากขึ้น เด็กราวห้าขวบก็เล่นได้
เกมนี้ต้องใช้ความใส่ใจมาก ตาดูลูกบอล มือเก็บไม้ และทำทั้งสองอย่างพร้อมกัน แถมยังซ่อนคณิตศาสตร์ไว้นิดหน่อย ในรอบ "สาม" ไม้สิบอันแบ่งได้สามกลุ่ม กลุ่มละสาม เหลือหนึ่งอัน ลองถามว่า "หนูจะเก็บทีละสามได้กี่ครั้ง แล้วอันสุดท้ายล่ะ" แต่ละบ้านมีกติกาของตัวเองสำหรับไม้ที่เหลือ และการตกลงกันก็เป็นส่วนหนึ่งของความสนุก
ชักเย่อ: การทำงานเป็นทีมและความยุติธรรม
ชักเย่อต้องใช้เชือกยาวเส้นหนา ริบบิ้นผูกตรงกลาง และเส้นบนพื้น ขีดเพิ่มอีกสองเส้น ห่างจากเส้นกลางข้างละหนึ่งก้าว ทีมที่ดึงริบบิ้นข้ามเส้นฝั่งตัวเองได้เป็นฝ่ายชนะ
เด็ก ๆ จะรู้เร็วว่าการดึงพร้อมกันในจังหวะเดียวกันสำคัญกว่าการดึงแรง ๆ การนับพร้อมกัน ("หนึ่ง สอง สาม ดึง!") เป็นบทเรียนแรกที่ดีเรื่องการทำงานเป็นทีม
บทเรียนอีกข้อคือความยุติธรรม ให้เด็ก ๆ แบ่งทีมให้พอ ๆ กันเอง "ถ้าเด็กตัวโตอยู่ฝั่งเดียวกันหมด ยุติธรรมไหม" การสลับคนระหว่างรอบก็เป็นการฝึกใช้เหตุผลที่ดี
ข้อควรระวังเรื่องความปลอดภัย
- เล่นบนสนามหญ้าหรือพื้นนุ่ม
- ห้ามพันเชือกรอบมือ ข้อมือ หรือลำตัว
- ผู้ใหญ่เป็นคนให้สัญญาณเริ่มและหยุด
- ตอนจบ ทั้งสองทีมหยุดดึงพร้อมกัน ไม่มีใครปล่อยเชือกทันที
กติกาง่าย ๆ สำหรับเด็กเล็ก
| อายุโดยประมาณ | ลองทำอะไร |
|---|---|
| 4–5 ขวบ | กระโดดข้ามเชือกบนพื้นและงูเลื้อย เก็บไม้ทีละอันกับลูกบอลที่เด้งได้ ชักเย่อสั้น ๆ บนหญ้า |
| 6–7 ขวบ | เชือกแกว่งและเชือกหมุน นับจำนวนครั้งที่กระโดด เก็บไม้รอบ "หนึ่ง" และ "สอง" |
| 8–9 ขวบ | เชือกของตัวเอง นับทีละสอง เก็บไม้ครบทุกรอบ แบ่งทีมให้พอ ๆ กัน |
| 10 ขวบขึ้นไป | ท่ากระโดดเชือกและเพลงยาว ๆ คิดรอบเก็บไม้แบบใหม่ ตกลงกติกากันเองในกลุ่ม |
อายุเป็นเพียงแนวทางคร่าว ๆ เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน
ใน Dologi หมวดสมาธิมีปริศนาอย่าง "ตามถ้วยให้ทัน" ที่ถ้วยสลับที่ไปมา และลูกต้องจับตาดูถ้วยที่ซ่อนของไว้ตลอด เป็นความใส่ใจที่ต่อเนื่องแบบเดียวกับตอนรับลูกบอลในเกมเก็บไม้
สรุป
- กระโดดเชือกฝึกจังหวะและการกะเวลา เริ่มจากเชือกบนพื้นและนับทุกครั้งที่กระโดด
- เก็บไม้กับลูกบอลฝึกสมาธิและมือที่คล่องแคล่ว รอบหนึ่ง สอง สาม ยังซ่อนคณิตศาสตร์ไว้นิดหน่อย
- ชักเย่อคือการดึงพร้อมกันและแบ่งทีมอย่างยุติธรรม พร้อมกติกาความปลอดภัยที่ชัดเจน
- กติกาสำหรับเด็กเล็กให้ง่ายเข้าไว้ เด็กโตให้ตกลงกติกากันเอง
อ่านเพิ่มเติม: ตั้งเต: นับ กระโดด และทรงตัว