เครื่องดนตรีทำเองจากของรีไซเคิล: กลอง ขวดเขย่า และกีตาร์หนังยาง

กล่องเปล่า ถั่วแห้งหนึ่งกำมือ กล่องทิชชู และหนังยางไม่กี่เส้น ครึ่งชั่วโมงต่อมา บ้านก็มีกลอง ขวดเขย่า และกีตาร์ พร้อมกับเด็กที่อยากรู้ว่าทำไมหนังยางเส้นหนาถึงเสียงต่ำกว่าเส้นบาง

การทำเครื่องดนตรีจากของรีไซเคิลเป็นทั้งงานประดิษฐ์และเกมฝึกฟัง ลูกได้ลงมือทำบางอย่างด้วยมือตัวเอง แล้วต้องฟังให้ดีว่ามันมีเสียงอย่างไร การเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ เช่น เติมถั่วอีกนิดหรือขึงหนังยางให้ตึงขึ้น ทำให้เสียงเปลี่ยน และการสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงนั้นคือหัวใจของเกมนี้

เครื่องดนตรีสามชิ้นที่ทำได้

กลอง ใช้กล่องพลาสติกเปล่าหรือกระบอกกระดาษที่มีฝา เช่น กระบอกข้าวโอ๊ตหรือขนม ติดฝาให้แน่นด้วยเทป ดินสอสองแท่งหรือช้อนไม้สองอันเป็นไม้ตี ฝาที่กว้างและแบนให้เสียงทุ้มกว่าฝาเล็ก

ขวดเขย่า ใส่ข้าวสาร ถั่วแห้ง หรือพาสต้าแห้งนิดหน่อยลงในขวดหรือกล่องพลาสติก ปิดฝาให้แน่นแล้วพันเทป ใช้พลาสติกแทนแก้ว และอยู่ใกล้ ๆ เมื่อเด็กเล็กจับเมล็ดเล็ก ๆ

กีตาร์หนังยาง เจาะรูกลมบนฝากล่องรองเท้าหรือกล่องทิชชู (ให้ผู้ใหญ่เป็นคนตัด) ขึงหนังยางสี่เส้นที่หนาไม่เท่ากันรอบกล่องให้พาดผ่านรู แล้วดีดทีละเส้น

หนังยางอาจขาดได้ สอนลูกให้ดีดเบา ๆ และอย่าเอาหน้าเข้าใกล้ตอนขึงหนังยาง

ทดลอง: อะไรทำให้เสียงเปลี่ยน

เมื่อทำเครื่องดนตรีเสร็จ ให้ลูกทายก่อนลอง คำถาม "ถ้า… จะเป็นยังไง" เปลี่ยนเครื่องดนตรีให้เป็นการทดลองเล็ก ๆ

ลองแบบนี้	ที่มักจะเกิดขึ้น
ถั่วน้อยหรือถั่วเยอะในขวดเขย่า	ถั่วน้อยเสียงเบาและชัด ขวดเต็มเสียงทึบ
ใช้ข้าวสารแทนถั่ว	ข้าวสารเสียงนุ่มกว่า คล้ายเสียงฝน
หนังยางเส้นหนาและเส้นบาง	เส้นหนามักเสียงต่ำกว่า
หนังยางหย่อนและหนังยางตึง	ยิ่งดึงให้ตึง เสียงยิ่งสูงขึ้น
ตีกลางกลองหรือใกล้ขอบ	ตรงกลางมักทุ้มกว่า ขอบเสียงแข็งกว่า
ตีเบาและตีแรง	ดังขึ้น แต่ยังเป็นเสียงเดิม

ผลบางอย่างอาจทำให้แปลกใจ ไม่เป็นไร สิ่งสำคัญคือนิสัยทายก่อนแล้วฟังเพื่อตรวจดู

เกมฝึกฟังกับวงดนตรี

• ชิ้นไหนนะ ลูกหลับตา พ่อแม่เล่นเครื่องดนตรีหนึ่งชิ้น ชิ้นไหน พอคล่องแล้วเล่นสองชิ้นต่อกัน
• จากสูงไปต่ำ เรียงหนังยางสี่เส้นจากเสียงสูงสุดไปต่ำสุด ลูกหาเส้นที่เสียงสูงที่สุดได้โดยไม่มองไหม
• ดังและเบา ตีกลองดัง ๆ แล้วเบามาก ๆ ลูกทำตาม แล้วเปลี่ยนให้ลูกเป็นคนนำ
• หยุดและเล่น ทุกคนเล่นตอนที่พ่อแม่ยกมือ พอเอามือลง ทุกคนหยุดพร้อมกัน
• วงดนตรีครอบครัว ทุกคนถือเครื่องดนตรีคนละชิ้น ผลัดกันเล่นจังหวะสั้น ๆ แล้วเล่นพร้อมกันทั้งวง

อายุโดยประมาณ	สิ่งที่ลองได้
4–5 ปี	ตกแต่งกลองและขวดเขย่า ดังและเบา หลับตาทายเครื่องดนตรี
6–7 ปี	กีตาร์หนังยางโดยมีคนช่วย ถั่วน้อยหรือเยอะ หยุดและเล่น
8–9 ปี	หนังยางหนาบาง หย่อนตึง ทายก่อนลอง เรียงเสียงจากสูงไปต่ำ
10 ปีขึ้นไป	ออกแบบเครื่องดนตรีใหม่ ทำตารางผลการทดลอง ปรับหนังยางให้เล่นทำนองสั้น ๆ ได้

อายุเป็นเพียงการประมาณ เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ใน Dologi หมวดการฟังมีปริศนาอย่าง "สูงหรือต่ำ" ที่ให้ลูกเลือกว่าเสียงไหนสูงกว่าในสองเสียง เป็นคำถามเดียวกับที่ลูกสงสัยตอนดีดหนังยางเส้นหนาและเส้นบาง

สรุป

• กล่อง ขวดใส่ถั่ว และกล่องขึงหนังยาง กลายเป็นกลอง ขวดเขย่า และกีตาร์
• ใช้พลาสติก ติดฝาด้วยเทป ผู้ใหญ่เป็นคนตัด และคอยดูเมล็ดเล็ก ๆ กับหนังยางที่ขึงตึง
• ทายก่อนแล้วฟัง: เติมถั่ว ใช้หนังยางหนาขึ้นหรือตึงขึ้น ล้วนทำให้เสียงเปลี่ยน
• หลับตาทาย เรียงเสียงจากสูงไปต่ำ และวงดนตรีครอบครัว ทำให้เครื่องดนตรีกลายเป็นเกมฝึกฟัง

อ่านเพิ่มเติม: ตบมือแล้วเลียนแบบ: เกมจังหวะเสียงสะท้อนสำหรับเด็ก