"แต่น้องยังไม่รู้กติกาเลยนะ!"
เมื่อพี่น้องอายุห่างกันสามสี่ปี การเล่นด้วยกันไม่ได้ง่ายเสมอไป เกมที่เด็กเก้าขวบเล่นแล้วติดใจมักยากเกินไปสำหรับเด็กห้าขวบ ส่วนเกมที่ง่ายพอสำหรับเด็กห้าขวบก็ทำให้คนพี่เบื่อภายในไม่กี่นาที สุดท้ายก็ทะเลาะกัน หรือผู้ใหญ่ต้องเป็นกรรมการทั้งบ่าย
แต่ไม่ได้แปลว่าทั้งสองเล่นด้วยกันไม่ได้ หลายครั้งแค่ปรับวิธีเล่นนิดหน่อย ทั้งคู่ก็มีโอกาสจริงและมีหน้าที่จริง บทความนี้ชวนลองสี่วิธี คือ กติกาต่อให้ บทบาทที่ต่างกัน การเล่นทีมเดียวกัน และเกมที่อายุไม่ค่อยมีผล
ทำไมอายุที่ห่างกันทำให้เล่นด้วยกันยาก
เด็กที่โตกว่ามักจำกติกาได้มากกว่า นับได้เร็วกว่า และคิดล่วงหน้าได้หนึ่งสองตา เด็กที่เล็กกว่าอาจยังหัดรอตาของตัวเอง หัดนับช่องทีละช่อง และหัดแพ้โดยไม่ร้องไห้ ไม่มีใครเล่นเก่งกว่าใคร แค่อยู่คนละช่วงเท่านั้น
จึงมีกับดักที่พบบ่อยสองอย่าง
- เกมที่อาศัยดวงล้วน ๆ (ทอยลูกเต๋า เดินตัวเดิน) ยุติธรรมดี แต่คนพี่เบื่อ
- เกมที่ต้องใช้ฝีมือ คนพี่สนุก แต่น้องแพ้ทุกครั้งจนเลิกเล่น
สิ่งที่ต้องหาคือเกมที่ผลยังไม่ถูกตัดสินตั้งแต่ก่อนเริ่ม และเด็กแต่ละคนมีสิ่งที่ต้องทำที่เหมาะกับตัวเอง
กติกาต่อให้น้อง
การต่อให้ บางทีเรียกว่าแต้มต่อ คือข้อได้เปรียบเล็ก ๆ ที่ทำให้เกมสูสีขึ้น ลองไอเดียเหล่านี้
- แข่งเดินบนกระดาน: น้องเริ่มล้ำหน้าไปสองสามช่อง หรือได้เดินเพิ่มอีกหนึ่งช่องทุกตา
- เกมจำการ์ด: น้องได้เปิดสองครั้งต่อตา หรือเล่นด้วยการ์ดน้อยกว่าในฝั่งของตัวเอง
- เกมโยน (โยนห่วง โบว์ลิ่งขวดพลาสติก โยนลูกบอลกระดาษลงตะกร้า): น้องยืนใกล้เป้ากว่า
- เกมถามตอบ: แต่ละคนได้คำถามที่เหมาะกับตัวเอง น้องบอกชื่อสีหรือนับสิ่งของ ส่วนพี่บวกเลขสองจำนวนหรือสะกดคำ
ตกลงเรื่องต่อให้ก่อนเริ่ม และใช้แบบเดิมจนจบเกม จะยิ่งดีถ้าให้คนพี่ช่วยเลือก เพราะจะกลายเป็น "กติกาของเรา" ไม่ใช่พ่อแม่ลำเอียง ถ้ามีคนหนึ่งชนะตลอด ก็ปรับใหม่ในตาถัดไป
บทบาทต่างกันในเกมเดียวกัน
บางครั้งเกมที่ยุติธรรมที่สุดคือเกมที่สองคนทำคนละอย่างกันเลย
- เล่นขายของ: พี่เป็นคนขายและคิดเงินทอน น้องเป็นลูกค้าที่เลือกของและนับเหรียญ
- ล่าสมบัติ: พี่ซ่อนของชิ้นเล็ก ๆ และวาดคำใบ้เป็นภาพ น้องดูคำใบ้แล้วออกตามหา
- เกมถ้วย: พี่ซ่อนของเล่นชิ้นเล็กไว้ใต้ถ้วยใบหนึ่งจากสามใบ แล้วสลับที่ช้า ๆ น้องคอยจ้องถ้วยใบที่ถูก
- ต่อตามแบบ: พี่อ่านภาพแบบ น้องหาชิ้นที่ใช่ตามสีและรูปทรง
สลับบทบาทกันบ้าง คนพี่จะได้ไม่ต้องเป็นหัวหน้าตลอด น้องก็เป็นคนร้อง "เริ่ม!" เป็นคนตรวจคำตอบ หรือเป็นคนจดคะแนนด้วยจุดบนกระดาษได้
เล่นทีมเดียวกัน
ในเกมแบบร่วมมือ เด็กทั้งสองชนะหรือแพ้ด้วยกัน โดยแข่งกับตัวเกมเอง ไม่ได้แข่งกันเอง วิธีนี้ลดความตึงเครียดระหว่างพี่น้องได้มาก และทำให้คนพี่มีเหตุผลที่จะช่วย แทนที่จะมีเหตุผลที่จะชนะ
- แข่งกับเวลา: ช่วยกันต่อหอคอยบล็อกหรือเก็บของเล่นให้เสร็จก่อนทรายในนาฬิกาทรายจะหมด
- เป้าหมายร่วม: ช่วยกันทำให้ได้ 20 คะแนนในเกมโยนห่วง โดยรวมคะแนนของทั้งสองคน
- อย่าให้ตก: ช่วยกันตีลูกโป่งไม่ให้ตกพื้นและนับจำนวนครั้ง วันรุ่งขึ้นลองทำลายสถิติของตัวเอง
- ต่อจิ๊กซอว์ด้วยกัน: พี่ต่อขอบ น้องแยกชิ้นตรงกลางตามสี
ความสำเร็จขึ้นอยู่กับทั้งสองคน ส่วนของน้องจึงมีความหมายจริง ๆ
เกมที่อายุไม่ค่อยมีผล
มีเกมที่ให้โอกาสน้องอย่างยุติธรรมโดยไม่ต้องเปลี่ยนกติกาเลย
- เกมแข่งทอยลูกเต๋าง่าย ๆ ที่ดวงตัดสินเกือบทั้งเกม
- เกมหาสีและเกมสังเกต ที่เด็กเล็กมักไวและกระตือรือร้นที่จะมอง
- เกมใบ้ท่าทาง เช่น ทายสัตว์จากท่าทาง ที่จินตนาการสำคัญกว่าความรู้
- ซ่อนหา และเกมที่ได้ขยับตัวอื่น ๆ ปรับให้เหมาะกับในบ้าน และมีผู้ใหญ่อยู่ใกล้
การเล่นสั้น ๆ และหยุดตอนที่ทั้งคู่ยังสนุกอยู่ก็ช่วยได้ และคนพี่ก็ต้องการเวลาเล่นเกมที่เหมาะกับระดับของตัวเองด้วย จะเล่นคนเดียวหรือกับผู้ใหญ่ก็ได้ จะได้ไม่ต้องเล่นแต่แบบง่ายตลอด
| อายุโดยประมาณ (น้องและพี่) | ลองทำอะไร |
|---|---|
| 3–4 ขวบ กับ 6–8 ขวบ | แข่งทอยลูกเต๋าแบบต่อให้ พี่ซ่อน น้องหา ช่วยกันต่อหอคอยให้ทันเวลา |
| 5–6 ขวบ กับ 8–10 ขวบ | เกมจำการ์ดที่น้องได้เปิดสองครั้ง เล่นขายของ โยนห่วงจากสองระยะ |
| 7–8 ขวบ กับ 10–12 ขวบ | เกมกระดานที่ต่อให้เล็กน้อย คำใบ้เป็นภาพที่พี่วาด ช่วยกันทำลายสถิติ |
อายุเป็นเพียงแนวทางคร่าว ๆ เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน
ใน Dologi ลูกแต่ละคนมีโปรไฟล์ผู้เล่นของตัวเองในเครื่องเดียวกันได้ และปริศนาจะเริ่มที่ระดับที่เหมาะกับอายุของผู้เล่นแต่ละคน แล้วค่อย ๆ ปรับไปขณะเล่น พี่น้องจึงผลัดกันเล่นได้ คนละระดับของตัวเอง เช่น ปริศนา "ตามถ้วยให้ทัน" ในหมวดสมาธิ ที่ถ้วยสลับที่กันและผู้เล่นต้องจ้องถ้วยที่ซ่อนของไว้ไม่ให้คลาดสายตา ซึ่งก็คือเกมเดียวกับที่พี่เล่นให้น้องดูที่บ้านด้วยถ้วยจริงได้
สรุป
- พี่น้องที่อายุห่างกันเล่นด้วยกันได้ เมื่อแต่ละคนมีโอกาสจริงและมีหน้าที่จริง
- การต่อให้ที่ตกลงกันก่อนเริ่ม เช่น ยืนใกล้กว่าหรือได้ลองสองครั้ง ทำให้เกมสูสี
- บทบาทที่ต่างกันและการเล่นทีมเดียวกันแข่งกับเวลา เปลี่ยนคู่แข่งให้เป็นคู่หู
- เล่นสั้น ๆ สลับบทบาท และให้คนพี่มีเวลาเล่นในระดับของตัวเองด้วย
อ่านเพิ่มเติม: ลูกแพ้ทีไรร้องไห้ทุกที: สอนลูกให้รู้จักแพ้ชนะอย่างมีน้ำใจ