คุณเคยแก้เขาวงกตโดยเริ่มจากทางออกไหม ผู้ใหญ่หลายคนทำโดยไม่ทันคิด เพราะเริ่มจากปลายทางมักเจอทางตันน้อยกว่า เคล็ดลับนี้มีชื่อว่า การคิดย้อนกลับ คือเริ่มจากจุดที่อยากไปถึง แล้วถามทีละขั้นว่า "ก่อนหน้านี้ต้องเกิดอะไรขึ้น"
นี่เป็นกลยุทธ์การคิดที่ทรงพลัง และลูกเรียนรู้ได้ผ่านเขาวงกต กิจวัตรประจำวัน และปริศนาตัวเลขเล็ก ๆ บทความนี้อธิบายแนวคิดอย่างง่ายและแนะนำวิธีฝึกที่บ้าน
การคิดย้อนกลับคืออะไร
ส่วนใหญ่เราแก้ปัญหาแบบไปข้างหน้า คือเริ่มจากจุดเริ่มต้นแล้วเดินต่อไป การคิดย้อนกลับคือการกลับทิศ
- เริ่มจากเป้าหมาย "เราอยากถึงโรงเรียนตอน 8 โมง" "เราอยากไปถึงทางออก"
- ถามว่าก่อนหน้านั้นคืออะไร "ก่อนเราจะไปถึง ต้องเกิดอะไรขึ้น"
- ถอยกลับไปทีละขั้น จนถึงจุดที่เราอยู่ตอนนี้
- แล้วเดินไปข้างหน้า ตามเส้นทางที่หาได้ เพื่อตรวจว่าใช้ได้จริง
กลยุทธ์นี้ช่วยได้มากที่สุดเมื่อเป้าหมายชัดเจน แต่จุดเริ่มต้นมีหลายทางให้เลือก
ลองกับเขาวงกต
เขาวงกตเป็นวิธีที่ง่ายที่สุดในการรู้สึกถึงความต่าง
- หาทางออกก่อน แล้ววางนิ้วหรือของเล่นชิ้นเล็กไว้ตรงนั้น
- ไล่เส้นทางย้อนกลับ ไปทางทางเข้า หาทางเดียวที่ออกจากทางออก แล้วหาทางเลี้ยวถัดไป ไปเรื่อย ๆ
- ทำเครื่องหมายเบา ๆ ระหว่างทาง ด้วยดินสอหรือวางของชิ้นเล็กเรียงกัน
- เปรียบเทียบ ลองเขาวงกตอีกอันแบบไปข้างหน้า แล้วแบบย้อนกลับ "แบบไหนง่ายกว่า ลูกคิดว่าเพราะอะไร"
เขาวงกตบางอันง่ายกว่าเมื่อเริ่มจากหน้า บางอันง่ายกว่าเมื่อเริ่มจากหลัง การค้นพบเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของความสนุก และสอนลูกว่าทางเข้าสู่ปัญหามีมากกว่าหนึ่งทาง
ใน Dologi หมวดมิติสัมพันธ์มีปริศนาเขาวงกต ก่อนลูกเริ่ม คุณอาจดูทางออกด้วยกันแล้วถามว่า "ถ้าเริ่มจากตรงนี้ ลูกจะไปทางไหน"
วางแผนย้อนกลับจากเวลา
การคิดย้อนกลับคือวิธีที่ผู้ใหญ่หลายคนวางแผนตอนเช้า มักทำโดยไม่ได้พูดออกมา การทำออกเสียงกับลูกจะทำให้เห็นวิธีคิดชัดขึ้น
| ขั้นตอน (นับย้อนกลับ) | เวลา |
|---|---|
| ถึงโรงเรียน | 8:00 |
| ออกจากบ้าน | 7:45 |
| ใส่รองเท้าและเสื้อแจ็กเก็ต | 7:40 |
| แปรงฟัน | 7:35 |
| กินข้าวเช้าเสร็จ | 7:30 |
| ตื่นนอนและแต่งตัว | 7:10 |
สำหรับเด็กเล็ก วาดเป็นแถวรูปภาพที่มีหน้าปัดนาฬิกาแทนตัวเลขก็ได้ เด็กที่ได้ช่วยวางแผนมักเต็มใจทำตามมากกว่า เคล็ดลับเดียวกันใช้ได้กับการเตรียมตัวไปงานวันเกิด การขึ้นรถไฟ หรือเวลานิทานก่อนนอน
ปริศนาตัวเลขแบบ "คิดย้อนกลับ"
ปริศนาตัวเลขง่าย ๆ แสดงกลยุทธ์นี้ได้ชัดเจน ใช้ของอย่างกระดุมหรือองุ่นเพื่อให้ลูกเห็นว่าเกิดอะไรขึ้น
- "แม่มีแอปเปิลอยู่จำนวนหนึ่ง ได้มาอีก 2 ลูก ตอนนี้มี 5 ลูก ตอนแรกแม่มีกี่ลูก" เริ่มจาก 5 แล้วเอา 2 ลูกคืนออกไป
- "พ่อคิดเลขไว้หนึ่งตัว บวก 3 แล้วได้ 7 เลขของพ่อคืออะไร" ย้อน "บวก 3" ด้วยการลบ 3
- "กบกระโดดไปข้างหน้า 4 ช่อง แล้วลงที่ช่อง 6 ตอนแรกกบอยู่ช่องไหน" วาดเส้นจำนวนหรือลองเดินบนพื้น
หัวใจคือ การย้อนกลับ ถ้ามีการเพิ่ม ก็เอาออก ถ้าก้าวไปข้างหน้า ก็ถอยกลับ เด็กหลายคนวัยประมาณ 6–8 ขวบชอบปริศนาแบบนี้ หลังได้เห็นการแก้ด้วยของจริงสักหนึ่งสองข้อ อายุเป็นเพียงค่าประมาณ ให้ตามจังหวะของลูก
ไปข้างหน้าหรือย้อนกลับ
การคิดย้อนกลับไม่ได้ดีที่สุดเสมอไป และการรู้ว่าเมื่อไรควรใช้ก็เป็นส่วนหนึ่งของทักษะ
- คิดย้อนกลับ เมื่อเป้าหมายชัดและจุดเริ่มต้นมีหลายทางเลือก เช่น เขาวงกต แผนเวลา "เลขตอนแรกคืออะไร"
- คิดไปข้างหน้า เมื่อจุดเริ่มต้นชัดแต่เป้าหมายยังไม่ชัด เช่น ทำอาหารตามสูตร ประกอบของตามคู่มือ การสำรวจ
- ลองทั้งสองแบบ เมื่อติดอยู่ การเปลี่ยนทิศเป็นวิธีคลาสสิกในการหลุดจากทางตัน
หลังทำปริศนาเสร็จ ลองถามลูกว่า "ลูกเริ่มจากต้นหรือจากปลาย ถ้าทำกลับกันจะง่ายกว่าไหม"
สรุป
- การคิดย้อนกลับคือการเริ่มจากเป้าหมาย แล้วถามว่า "ก่อนหน้านี้ต้องเกิดอะไรขึ้น" จนกลับไปถึงจุดเริ่ม
- เขาวงกตเป็นวิธีลองที่ดีมาก เริ่มจากทางออกแล้วไล่ทางย้อนกลับ
- วางแผนตอนเช้าและการออกไปข้างนอกโดยนับย้อนจากเวลาที่ต้องไปถึง
- เล่นปริศนาตัวเลขแบบ "ย้อนกลับ" ด้วยของจริง และคุยกันว่าเมื่อไรคิดไปข้างหน้าหรือย้อนกลับจะเหมาะกว่า
อ่านเพิ่มเติม: วางแผนก่อนลงมือ: ฝึกลูกให้คิดล่วงหน้าสามขั้น