Một chiếc thuyền giấy nổi trong chậu nước. Một đồng xu được đặt vào, rồi một đồng nữa. Cả nhà nín thở: đồng nào sẽ là đồng thừa?
Thí nghiệm nhỏ này chứa đầy toán. Con ước lượng, đếm từng đồng một, so điều mình đoán với kết quả, và phát hiện ra rằng hình dạng chiếc thuyền quyết định nó chở được bao nhiêu.
Cần chuẩn bị gì
- Một chậu hoặc một tô nước lớn, đặt trên một chiếc khăn.
- Giấy, hoặc giấy bạc nhà bếp nếu muốn thuyền bền hơn.
- Hai mươi đến ba mươi đồng xu cùng loại. Cúc áo hoặc kẹp giấy cũng dùng được.
- Giấy và bút chì để ghi kết quả.
Đồng xu nhỏ, nên trò này dành cho trẻ đã không còn cho đồ vật vào miệng, và người lớn luôn ở cạnh chậu nước.
Thuyền hình hộp trong một phút
Nếu nhà bạn biết gấp kiểu thuyền giấy quen thuộc thì cứ dùng. Nếu không, thuyền hình hộp gấp nhanh hơn và thường chở được nhiều hơn.
- Lấy nửa tờ giấy.
- Gấp từng mép trong bốn mép lên một đoạn rộng bằng hai ngón tay rồi mở ra.
- Dựng bốn mép lên. Ở mỗi góc, bóp phần giấy thừa thành một hình tam giác nhỏ rồi gập sát vào thành thuyền. Một mẩu băng dính sẽ giữ nó nằm yên.
Giấy sẽ mềm ra sau vài phút ngâm nước. Đó là một phần của trò chơi: mỗi lượt một chiếc thuyền mới.
Đoán, xếp, đếm
- Đoán. "Thuyền sẽ chở được bao nhiêu đồng xu?" Mỗi người viết một con số trước khi đặt đồng đầu tiên.
- Xếp. Đặt nhẹ từng đồng xu một vào thuyền và đếm thành tiếng.
- Dừng. Thuyền coi như chìm khi nước tràn qua thành. Đồng xu làm thuyền chìm không được tính.
| Lượt | Đoán | Số xu chở được | Lệch bao nhiêu |
|---|---|---|---|
| 1 | 5 | 12 | 7 |
| 2 | 11 | 14 | 3 |
| 3 | 15 | 13 | 2 |
Cột cuối là cột thú vị nhất. Hầu như không ai đoán trúng ngay lần đầu, nhưng mỗi kết quả lại giúp lần đoán sau tốt hơn. Ước lượng chính là thế: một lần đoán được việc đếm sửa lại.
Đồng xu nằm ở đâu
Chơi hai lượt với cùng một kiểu thuyền.
- Lượt đầu, đặt mọi đồng xu ở một đầu thuyền.
- Lượt sau, rải đều các đồng xu: một đồng bên trái, một đồng bên phải, một đồng ở giữa.
Hỏi con đoán trước. Chiếc thuyền chở lệch một đầu sẽ nghiêng và bị nước tràn vào chỉ sau vài đồng, còn chiếc chở đều thì chở được nhiều hơn hẳn. Để con giải thích lý do bằng lời của mình. "Tại nó bị nghiêng" đã là một khởi đầu tốt.
Đổi chiếc thuyền
Mỗi lần chỉ đổi một thứ và giữ nguyên mọi thứ còn lại.
| Thứ được đổi | Câu hỏi nên hỏi trước |
|---|---|
| Cả tờ giấy thay cho nửa tờ | Thuyền to hơn có chở được gấp đôi số xu không? |
| Thành cao hơn và đáy nhỏ hơn | Thuyền cao và hẹp có thắng thuyền rộng và dẹt không? |
| Giấy bạc thay cho giấy | Chất liệu có làm con số thay đổi không? |
| Cúc áo thay cho đồng xu | Thuyền có chở được nhiều cúc áo hơn đồng xu không? Vì sao? |
Trẻ thường nghĩ thuyền cao sẽ thắng và ngạc nhiên trước chiếc thuyền rộng, dẹt.
Thêm toán từ cùng một chậu nước
- Hơn bao nhiêu? Một thuyền chở được 14 đồng xu, thuyền kia chở được 9. Hai thuyền chênh nhau bao nhiêu?
- Đếm cách hai. Mỗi lần đặt hai đồng, mỗi bên một đồng: 2, 4, 6, 8.
- Giá trị của chuyến hàng. Nếu các đồng xu cùng mệnh giá, trẻ lớn có thể tính xem thuyền đang chở bao nhiêu tiền.
| Tuổi ước chừng | Nên thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Đếm to từng đồng xu một; nói xem thuyền nào chở được nhiều hơn |
| 6–7 | Viết con số đã đoán và kết quả; đếm cách hai |
| 8–9 | Lập bảng có cột "lệch bao nhiêu"; so cách xếp dồn một đầu với xếp đều |
| Từ 10 | Đổi một thứ ở chiếc thuyền rồi so sánh; tính giá trị chuyến hàng |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Đếm rồi trả lời" ở chủ đề Toán học đề nghị con chỉ đếm những thứ câu hỏi nhắc tới, ví dụ chỉ đếm ngôi sao. Đó là bài tập cho cùng một thói quen: đếm từng cái một, không bỏ sót, không đếm hai lần.
Tóm lại
- Một chiếc thuyền giấy, một chậu nước và một nắm đồng xu là có một thí nghiệm đếm.
- Đoán trước, đặt từng đồng xu một, rồi so điều đã đoán với kết quả.
- Đồng xu rải đều giúp thuyền chở được nhiều hơn đồng xu dồn về một đầu.
- Mỗi lần chỉ đổi một thứ ở chiếc thuyền, và để việc đếm quyết định.