Quả cam và quả bóng có gì giống nhau? Cả hai đều tròn. Cả hai đều màu cam. Cả hai đều lăn được. Đều ném được. Có khi cả hai cùng xuất hiện trong giờ ăn trưa của trẻ, nếu không phải trong hộp cơm thì cũng là trong tay.
Tìm điểm chung giữa hai vật khác nhau là một trò chơi đơn giản nhưng có gốc rễ sâu. Để chơi, trẻ phải nhìn kỹ đặc điểm, nghĩ xem đồ vật dùng để làm gì và thuộc về đâu, rồi nối các ý với nhau. Trò này cũng rất vui, vì những cặp lạ nhất thường cho ra những câu trả lời bất ngờ nhất.
Vì sao trò chơi này rèn tư duy
- Nhìn đặc điểm. Màu sắc, hình dạng, kích thước, chất liệu: trẻ học cách để ý tính chất của đồ vật, chứ không chỉ tên gọi.
- Nghĩ theo nhóm. "Cả hai đều là quả", "đều là đồ chơi", "đều là con vật" giúp sắp xếp những gì trẻ biết.
- Tư duy linh hoạt. Một cặp có thể nối với nhau theo nhiều cách, nên luôn còn câu trả lời khác để tìm.
- Hiểu phép so sánh. Sau này ở trường, các phép so sánh và loại suy ("lá với cây như lông vũ với chim") đều dựa trên chính kỹ năng này.
Các kiểu điểm chung nên tìm
Khi con bí, hãy gợi ý một kiểu điểm chung để tìm:
| Kiểu điểm chung | Câu hỏi | Ví dụ: quả cam và quả bóng |
|---|---|---|
| Hình dáng | "Trông chúng thế nào?" | Đều tròn, đều màu cam |
| Công dụng | "Mình làm được gì với chúng?" | Đều lăn được, đều ném được |
| Chất liệu | "Chúng làm bằng gì?" | Đều có lớp vỏ bên ngoài |
| Nơi gặp | "Mình hay thấy chúng ở đâu?" | Đều có thể ở trong bếp hoặc ngoài vườn |
| Nhóm | "Cả hai có thể thuộc nhóm nào?" | Đều là thứ trẻ có thể cầm trên tay |
Trẻ thường bắt đầu từ hình dáng. Nhẹ nhàng chuyển sang công dụng, hay nơi đồ vật thuộc về, là lúc suy nghĩ trở nên sâu hơn.
Các cặp từ dễ đến khó
Bắt đầu với những cặp giống nhau rõ ràng rồi tiến dần tới những cặp bất ngờ:
- Dễ: con mèo và con chó, cái cốc và cái bát, quả táo và quả lê.
- Vừa: con mèo và cái ghế (đều có bốn chân), cây bút chì và cái cây (đều dài, đều có gỗ), xe đạp và ô tô (đều có bánh, đều chở người), quyển sách và cái ti vi (đều kể chuyện).
- Khó: đám mây và con cừu (đều trắng và bông xốp), cái đồng hồ và khuôn mặt (đều có những thứ xếp quanh một hình tròn), con cá và máy bay (đều có vây hoặc cánh, đều di chuyển xuyên qua một thứ gì đó).
Những cặp khó thường là lúc trẻ làm người lớn bất ngờ. Chấp nhận mọi điểm chung mà con giải thích được.
Cách chơi
- Lần lượt. Chọn một cặp rồi lần lượt mỗi người nói một điểm chung. Khi không ai tìm thêm được, đổi cặp mới.
- Tính điểm. Mỗi điểm chung được một điểm, thêm một điểm thưởng nếu không ai khác nghĩ ra.
- Cặp bí mật. Một người bí mật chọn hai đồ vật trong phòng và nói một điểm chung của chúng. Những người khác đoán đó là cặp nào.
- Bốc thăm. Cho đồ vật nhỏ vào túi. Bốc hai thứ mà không nhìn rồi tìm điểm chung.
- Ngược lại. Khi con đã giỏi tìm điểm chung, hỏi thêm điểm khác nhau. Cùng lúc tìm "giống và khác" là bài luyện rất mạnh.
Gợi ý theo độ tuổi
- 4–5 tuổi: dùng đồ vật thật, bắt đầu với cặp dễ, tập trung vào hình dáng và công dụng.
- 6–7 tuổi: thử cặp vừa, chơi tính điểm, và giới thiệu tên nhóm ("cả hai đều là xe cộ").
- Từ 8 tuổi: thử cặp khó, chơi cặp bí mật, và tìm hiểu những phép loại suy đơn giản.
Tóm lại
- Tìm điểm chung giữa hai vật khác nhau rèn khả năng quan sát, phân nhóm và tư duy linh hoạt.
- Tìm điểm chung về hình dáng, công dụng, chất liệu, nơi gặp và nhóm.
- Đi từ cặp dễ đến cặp khó, và chấp nhận mọi điểm chung con giải thích được.
- Chơi theo lượt, tính điểm hoặc đoán cặp bí mật.
Đọc thêm: Dạy trẻ phân loại và so sánh: kỹ năng tư duy đầu tiên