"Hôm nay thứ Năm! Đến lượt con chọn trò chơi!"
Nhiều nhà muốn chơi cùng nhau nhiều hơn, nhưng buổi tối cứ trôi qua giữa bữa cơm, bài vở, tắm rửa và giờ đi ngủ. Một buổi tối gia đình không cần cả tủ trò chơi đóng hộp hay một ngày cuối tuần rảnh rỗi. Một bộ bài, hai con xúc xắc, giấy bút, và hai mươi đến bốn mươi phút sau bữa cơm là đủ.
Điều biến vài ván chơi thành thói quen là một chút nếp: một tối cố định, một tờ lịch đơn giản, một cách chọn trò công bằng và một lúc kết thúc rõ ràng. Bài này chỉ cách sắp xếp, những trò hợp khi cả nhà nhiều lứa tuổi, và cách đón nhận thắng thua bên bàn chơi.
Chọn một tối và chơi ngắn thôi
- Một hai tối cố định mỗi tuần dễ giữ hơn kiểu "lúc nào rảnh thì chơi". Chẳng bao lâu con sẽ nhớ thứ Năm là tối chơi.
- Chơi ngay sau bữa cơm, trước giờ chuẩn bị đi ngủ, khi cả nhà còn ngồi quanh bàn. Dọn bát đĩa, lau bàn, mang đồ chơi ra.
- Chơi ngắn: hai mươi đến bốn mươi phút là đủ, trẻ nhỏ thì ít hơn. Dừng khi con còn muốn chơi tiếp tốt hơn là kéo dài tới lúc có người mệt và cáu.
- Cất điện thoại đi, cả của người lớn. Trong nửa tiếng này, bàn là chỗ để chơi.
Lịch trò chơi theo tuần
Vẽ một tờ lịch đơn giản trên giấy rồi dán lên tủ lạnh hay cánh cửa.
- Mỗi tuần một hàng, mỗi tối chơi một ô.
- Trong mỗi ô ghi ai chọn và trò được chọn. Với trẻ chưa biết đọc thì vẽ thay chữ: con xúc xắc cho trò xúc xắc, lá bài cho trò chơi bài, lưới ô cho cờ ca-rô ba ô.
- Chơi xong, thêm một dấu nhỏ: ngôi sao cho một tối vui, hoặc mỗi người chơi một chấm.
- Mỗi tháng để dành một ô "trò mới": trò cả nhà chưa ai chơi, hoặc trò cùng nhau nghĩ ra.
Tờ lịch làm được hai việc. Con nhìn thấy khi nào đến lượt mình, nên việc chờ đợi dễ hơn. Và sau vài tuần, bố mẹ thấy được cả nhà thích trò nào nhất.
Mỗi người lần lượt chọn trò
Mỗi tối chơi thuộc về một người, theo thứ tự cố định ghi trên lịch.
- Người chọn chọn trò và, nếu được, giải thích luật cho cả nhà. Nói luật thành lời là một cách luyện nghĩ tốt: việc gì làm trước, điều gì được phép, thế nào thì thắng?
- Trẻ nhỏ có thể chọn trong hai ba trò vẽ trên thẻ, để việc chọn là thật nhưng dễ.
- Vài giới hạn giữ cho công bằng: trò phải vừa thời gian, và ai cũng chơi được. Nếu trò quá khó với con út, người chọn có thể đề nghị chơi theo đội hoặc dùng luật dễ hơn.
- Không ai càu nhàu về trò người khác chọn, vì ai cũng có tối của mình.
Giới hạn thời gian để tối nào cũng vui
Thống nhất lúc kết thúc trước khi bắt đầu, để buổi tối khép lại nhẹ nhàng thay vì nước mắt vì "thêm một ván nữa!".
- Dùng đồng hồ hẹn giờ trong bếp hay đồng hồ cát. Khi chuông reo, chơi nốt ván đang dở.
- Hoặc đếm ván thay vì đếm phút: "ba ván rồi dọn dẹp".
- Báo trước khi hết giờ: "Đây là ván cuối nhé."
- Kết thúc lần nào cũng bằng một nếp nhỏ giống nhau: cùng cất đồ chơi, mỗi người nói một điều mình thấy vui, và xem lịch để biết lần sau ai chọn.
Những trò hợp cho nhiều lứa tuổi
Trò hợp nhất cho tối gia đình là trò ngắn, luật đơn giản và trẻ nhỏ cũng tham gia được.
- Trò xúc xắc: đua tới một tổng, tung rồi đếm, cộng hai con xúc xắc.
- Trò chơi bài: ghép cặp, so số (lá cao hơn thắng), gom cho đủ mười.
- Trò giấy bút: cờ ca-rô ba ô, nối chấm thành ô vuông, mê cung tự vẽ.
- Trò nói và diễn: 20 câu hỏi, kể chuyện nối tiếp mỗi người một câu, diễn con vật cho người khác đoán.
Khi nhiều lứa tuổi chơi chung, anh chị lớn hay người lớn có thể cùng đội với con út, cho người chơi nhỏ đi trước vài bước, hoặc chơi những ván hợp tác mà cả nhà cùng thắng hay cùng thua. Xúc xắc và quân cờ nhỏ có thể gây hóc cho trẻ rất nhỏ, nên để chúng trong tầm mắt người lớn.
Thắng, thua và luật nhà mình
Thua là một phần của mọi trò chơi, và tối gia đình là chỗ an toàn để tập.
- Thống nhất vài luật nhà mình và ghi lên lịch: cuối ván nói "chơi hay lắm", không ném quân cờ, người thắng phụ dọn dẹp.
- Để con thấy người lớn thua mà vẫn bình tĩnh: "Ồ, ván này bố thua rồi. Tuần sau mình đấu lại nhé?"
- Đừng lúc nào cũng nhường con thắng, nhưng xen kẽ trò may rủi như xúc xắc, nơi ai cũng có thể thắng, với trò cần tài.
- Nếu con khóc, dừng lại một chút, rồi hoặc chơi nốt ván, hoặc thôi cho tối nay, không giảng giải bên bàn chơi.
| Tuổi ước chừng | Những gì thường hợp |
|---|---|
| 3–4 | Trò ngắn chờ lượt; tung xúc xắc và đếm chấm; ghép vài cặp bài; chơi cùng đội với người lớn |
| 5–6 | Trò xúc xắc và trò chơi bài đơn giản; cờ ca-rô ba ô; chọn trong hai ba thẻ hình; đồng hồ cát báo hết giờ |
| 7–8 | Nối chấm thành ô vuông; 20 câu hỏi; giải thích luật của trò mình chọn; ghi điểm |
| 9 trở lên | Trò chiến thuật dài hơn; tự nghĩ luật nhà mình hay cả một trò mới; cùng lên lịch |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trò mới nào cũng bắt đầu bằng việc tìm hiểu luật. Trong Dologi, chủ đề Tư duy có những câu đố như "Đoán luật", trong đó con nhìn một nhóm vật có dấu tích, tìm điểm chung của chúng (cùng màu? cùng số cạnh?) rồi chọn vật cũng thuộc nhóm đó.
Tóm lại
- Một hai tối chơi cố định, ngắn mỗi tuần dễ giữ hơn kiểu "lúc nào rảnh thì chơi".
- Tờ lịch trên tủ lạnh cho thấy lần sau ai chọn và giúp con chờ đến lượt mình.
- Lần lượt chọn trò và thống nhất lúc kết thúc từ trước giữ cho buổi tối công bằng và êm ả.
- Trò ngắn luật đơn giản, chơi theo đội với con út và vài luật nhà mình giúp lứa tuổi nào cũng vui.
Đọc thêm: Trò chơi với bộ bài: so sánh số, ghép cặp, tính nhẩm cho trẻ