Nhà nào cũng thường có một bộ bài nằm đâu đó trong ngăn kéo. Với trẻ, đó là bộ đồ dùng học toán làm sẵn: mỗi lá bài vừa có chữ số vừa có đúng bấy nhiêu hình, và mỗi số có bốn lá. Chỉ với vài luật đơn giản cả nhà tự đặt, một bộ bài tập được phân loại, ghép cặp, so sánh và tính cộng. Bài này nói cách chuẩn bị bộ bài và gợi ý trò chơi cho từng giai đoạn.
Vì sao bộ bài giúp trẻ học toán
- Chữ số và số lượng đi cùng nhau. Lá 7 có chữ số 7 và bảy hình nhỏ. Con đếm hình để kiểm tra, nhờ vậy nối được con số viết ra với số lượng thật.
- Nhiều cách phân loại. Đỏ hay đen, bốn chất, các số từ 1 đến 10: một bộ bài chứa rất nhiều cách chia nhóm.
- Nhanh và gọn. Một ván chỉ năm phút, chỉ cần mặt bàn hoặc một góc sàn nhà.
- Cả nhà cùng chơi. Trò chơi bài có cả may rủi lẫn suy nghĩ, nên trẻ nhỏ đôi khi cũng thắng được người lớn.
Chuẩn bị bộ bài
- Bắt đầu với ít lá. Với trẻ nhỏ, chỉ giữ các lá từ Át đến 10, Át tính là 1. Với trẻ 4 tuổi, có thể chỉ dùng các lá từ 1 đến 5.
- Để riêng các lá J, Q, K. Sau này có thể cho chúng giá trị 11, 12, 13, hoặc bỏ hẳn.
- Ngửa bài trên bàn. Cầm cả xòe bài rất khó với bàn tay nhỏ. Đặt bài ngửa trên bàn cũng giúp bố mẹ thấy con đang nghĩ gì.
- Chơi ván ngắn. Vài ván nhanh tốt hơn một ván dài.
Phân loại và ghép cặp (khoảng 4–5 tuổi)
- Chia bộ bài. Đầu tiên chia theo màu đỏ và đen, rồi theo bốn chất, rồi theo số. Hỏi con: "Con chia theo cách nào? Còn cách nào khác không?"
- Dãy số. Xếp một chất từ 1 đến 10 theo thứ tự. Con nhắm mắt, bố mẹ úp một lá xuống: số nào đang trốn?
- Tìm cặp. Chọn năm sáu cặp (hai lá 3, hai lá 7…), trộn đều rồi úp xuống. Lần lượt mỗi người lật hai lá. Hai lá cùng số thì được giữ cặp đó.
- Đếm để kiểm tra. Mỗi lần con đọc số trên lá bài, con có thể đếm các hình ở giữa cho chắc.
So sánh số (khoảng 5–7 tuổi)
- Lá lớn hơn thắng. Chia bài cho hai người. Mỗi người lật lá trên cùng, ai có số lớn hơn thì lấy cả hai lá. Hai lá bằng nhau thì mỗi người lật thêm một lá.
- Từ bé đến lớn. Chia năm lá rồi xếp theo thứ tự. Sau đó thử với bảy lá, hoặc xếp từ lớn đến bé.
- Cao hơn hay thấp hơn? Lật một lá. Trước khi lật lá tiếp theo, đoán xem nó lớn hơn hay nhỏ hơn. Đếm xem đoán đúng liền được bao nhiêu lần.
Tính nhẩm (khoảng 6–10 tuổi)
- Đủ mười. Bày mười hai lá ngửa ra bàn. Lấy hai lá bất kỳ cộng lại bằng 10, như 3 và 7, hay Át và 9. Lấy bài mới lấp chỗ trống. Các cặp cộng lại bằng 10 là nền tảng vững cho phép cộng và phép trừ.
- Tổng lớn hơn thắng. Giống "lá lớn hơn thắng", nhưng mỗi người lật hai lá rồi cộng lại. Tổng lớn hơn được lấy cả bốn lá.
- Cách nhau bao nhiêu? Mỗi người lật một lá rồi nói hai số cách nhau bao nhiêu: 9 và 4 cách nhau 5.
- Nhân hai lá. Với trẻ lớn hơn, lật hai lá rồi nhân lại. Bắt đầu với các lá đến 5, rồi dùng cả bộ.
- Số đích. Lật bốn lá và tìm cách ra một số đích, ví dụ 20, dùng phép cộng, trừ, nhân, mỗi lá dùng một lần.
Tóm tắt nhanh
| Giai đoạn (ước chừng) | Trò chơi | Tập gì |
|---|---|---|
| 4–5 | Chia bộ bài | Phân loại theo màu, chất và số |
| 4–5 | Tìm cặp | Ghép cặp và nhớ vị trí |
| 5–7 | Lá lớn hơn thắng | So sánh số |
| 5–7 | Từ bé đến lớn | Sắp xếp thứ tự |
| 6–8 | Đủ mười | Các cặp số cộng lại bằng 10 |
| 8–10 | Số đích | Kết hợp phép tính và lập kế hoạch |
Độ tuổi chỉ để tham khảo; hãy theo nhịp của con hơn là theo bảng.
Trong Dologi, câu đố "Lật thẻ trí nhớ" của chủ đề Trí nhớ chơi giống trò tìm cặp ở trên: con lật hai thẻ mỗi lượt và tìm những thẻ giống nhau. Bộ bài thật trên bàn là cách hay để cả nhà cùng chơi ý tưởng đó.
Tóm lại
- Bộ bài nối chữ số với số lượng, và có nhiều cách để phân loại, so sánh.
- Bắt đầu với các lá từ Át đến 10, ngửa trên bàn, chơi ván ngắn.
- Đi dần từ phân loại, tìm cặp, đến so sánh, rồi đủ mười và các trò tính nhẩm khác.
- Cả nhà tự đặt luật và đổi luật khi con lớn dần.
Đọc thêm: Trò chơi với xúc xắc: rèn đếm và tính nhẩm cho trẻ