"Còn năm que. Nếu con bốc một… mẹ còn bốn. Mẹ bốc mấy que thì con cũng bốc được hết phần còn lại!"
Trò bốc que chỉ cần một nắm que và hai người chơi. Giải thích luật mất mười giây. Vậy mà trong trò chơi có giấu một bí quyết, và trẻ nào tự tìm ra nó là đã học được một trong những ý tưởng hữu ích nhất khi giải quyết vấn đề: bắt đầu từ cuối rồi suy ngược lại.
Cách chơi
- Xếp khoảng 10 đến 15 que thành một hàng. Que kem, bút chì, thìa, cúc áo hay đồng xu đều được.
- Hai người lần lượt chơi. Đến lượt mình, bốc một, hai hoặc ba que. Phải bốc ít nhất một que.
- Ai bốc que cuối cùng thì thắng.
Chỉ vậy thôi. Mỗi ván một hai phút, nên chơi liền nhiều ván được, và điều đó quan trọng, vì bí quyết chỉ lộ ra sau vài ván.
Bắt đầu với thật ít que
Với 15 que, không ai nghĩ hết được mọi khả năng. Với thật ít que thì trẻ làm được. Vì vậy hãy chơi vài ván tí hon trước:
- Ba que, đến lượt con. Con bốc cả ba và thắng. "Vậy nếu trước mặt con còn một, hai hoặc ba que là con thắng rồi."
- Bốn que, đến lượt con. Bảo con thử hết mọi cách. Bốc một, mẹ bốc ba que cuối. Bốc hai, mẹ bốc hai que cuối. Bốc ba, mẹ bốc que cuối. Còn bốn que trước mặt là con số xấu.
Đây là bước ngoặt. Để con tự nói ra bằng lời của mình: "Nếu con để lại cho mẹ bốn que là con thắng." Phụ huynh không cần giải thích gì thêm.
Suy ngược để tìm ra bí quyết
Giờ hỏi tiếp: "Nếu có năm que thì sao?" Con có thể suy từ điều đã biết: "Bốc một, để lại bốn." Sáu que thì bốc hai. Bảy que thì bốc ba. Lần nào cũng nhắm để lại bốn.
Còn tám que? Mình bốc mấy thì người kia cũng để lại cho mình bốn được. Vậy tám cũng là số xấu. Trẻ từ khoảng tám tuổi thường tự nhận ra quy luật:
| Số que trước mặt | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| 1, 2 hoặc 3 | Bốc hết và thắng |
| 4 | Xấu: bốc mấy thì người kia cũng bốc được hết phần còn lại |
| 5, 6 hoặc 7 | Bốc sao cho còn lại 4 |
| 8 | Lại xấu |
| 9, 10 hoặc 11 | Bốc sao cho còn lại 8 |
Những số an toàn để lại cho người kia là 4, 8, 12… Đó chính là suy ngược: thay vì hỏi "bây giờ mình nên làm gì?", ta bắt đầu từ thế thắng rồi hỏi "ngay trước đó là gì?" Ý tưởng này cũng giúp khi đi mê cung, giải câu đố, thậm chí khi lên kế hoạch buổi sáng ("8 giờ mình đi, vậy mấy giờ phải dậy?").
Một số trẻ nhỏ chưa tìm ra cả quy luật, cũng không sao. Biết "để lại bốn que" đã là một chiến thuật thật sự.
Giữ trò chơi vui khi đã có người biết bí quyết
Khi một người đã biết bí quyết, trò chơi dễ thành một chiều. Vài cách để giữ thú vị:
- Đổi người đi trước. Với số que như 12, người đi trước gặp khó.
- Đổi số que được bốc. Nếu mỗi lượt chỉ bốc một hoặc hai que, các số xấu thành 3, 6, 9… Con có thể tự tìm bí quyết mới qua các ván nhỏ, y như trước.
- Ai bốc que cuối thì thua. Lúc này ta muốn để lại cho người kia một que, rồi 5, rồi 9.
- Đừng lúc nào cũng chơi hoàn hảo. Với trẻ nhỏ, thỉnh thoảng hãy sai thật để con bắt được. "Ôi, mẹ để lại cho con bốn que rồi!"
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 5–6 | 5 đến 7 que; bốc một hoặc hai; đếm số que còn lại sau mỗi lượt |
| 6–7 | Tìm hiểu vì sao còn bốn que trước mặt là xấu; "để lại bốn" là chiến thuật đầu tiên |
| 8–9 | 10 đến 15 que; tìm ra quy luật 4, 8, 12; giải thích cho người khác |
| 10 trở lên | Đổi luật và tìm bí quyết mới; biến thể ai bốc que cuối thì thua |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có câu đố "Chuyển tháp": chuyển một chồng đĩa, mỗi lần một đĩa, không bao giờ đặt đĩa to lên đĩa nhỏ. Muốn chuyển được đĩa to nhất thì các đĩa nhỏ phải dọn đi trước, nên con học cách nghĩ từ đích ngược về bước tiếp theo.
Tóm lại
- Một hàng que, mỗi lượt bốc một đến ba que, ai bốc que cuối cùng thì thắng.
- Bắt đầu với ba hoặc bốn que để con thử được mọi cách.
- "Để lại bốn" là bí quyết đầu tiên; suy ngược tiếp sẽ ra 4, 8, 12.
- Đổi luật (mỗi lượt một hoặc hai que, que cuối thì thua) rồi cùng con tìm bí quyết mới.