"Hai mươi ba, hai mươi bốn, hai mươi lăm… ối! Lại nào!"
Ngày trước, khi chưa có màn hình và đồ chơi nhựa, trẻ con chơi bằng những gì có sẵn: sợi dây, mấy que tre, quả bóng hay một quả cà. Nhiều trò như thế vẫn còn ở sân trường, và rất đáng dạy con chơi ở nhà. Chúng gần như không tốn gì, cho con vận động, và trò nào cũng âm thầm rèn một điều: nhịp, sự chú ý, đôi tay khéo, hay chơi đồng đội cho công bằng.
Nhảy dây: nhịp và đếm
Nhảy dây trông đơn giản, nhưng con phải cảm được nhịp và bật nhảy đúng lúc. Hãy đi từng bước nhỏ:
- Dây nằm trên đất. Đặt dây thẳng, cho con nhảy qua: nhảy tới, nhảy lùi, nhảy ngang.
- Con rắn uốn éo. Hai người lớn ngồi xổm lắc dây uốn lượn sát đất, con nhảy qua sao cho không chạm dây.
- Dây đung đưa. Lắc dây qua lại thật thấp như con lắc. Mỗi lần dây tới, con bật nhảy.
- Dây quay. Hai người quay một sợi dây dài thành vòng tròn. Lúc đầu con đứng sẵn ở giữa, sau tập chạy vào.
- Dây của riêng con. Phần lớn trẻ tự nhảy được dây ngắn vào khoảng từ sáu đến tám tuổi.
Đếm to từng lần nhảy. Trẻ rất thích phá kỷ lục của chính mình, và đếm theo nhịp (một cú nhảy, một số) là bài tập tốt cho trẻ nhỏ. Trẻ lớn hơn có thể đếm cách hai, hoặc đếm ngược từ hai mươi.
Nhảy trên mặt phẳng, không trơn, có đi giày, xung quanh đủ rộng.
Chơi chuyền: tập trung và đôi tay khéo
Chơi chuyền cần khoảng mười que tre (hay que đũa) và một quả bóng nhỏ, ngày xưa thường là một quả cà hoặc quả tròn nhỏ. Trò này cùng họ với trò nhặt sỏi tung bóng mà trẻ nhiều nước vẫn chơi. Cách chơi:
- Cầm bó que trong một tay rồi thả xuống đất.
- Tung bóng lên, dùng chính tay đó nhặt một que, rồi bắt bóng trước khi bóng rơi. Cứ thế cho tới khi nhặt hết que. Đó là bàn một.
- Bàn hai: mỗi lần nhặt hai que, rồi bàn ba nhặt ba que, cứ thế tới bàn mười nhặt cả mười que một lúc.
- Bắt trượt bóng hoặc chạm vào que không định nhặt thì đến lượt người khác.
Với trẻ nhỏ, dùng bóng nảy và cho bóng nảy một lần rồi mới bắt. Như vậy con có thêm thời gian, và trẻ từ khoảng năm tuổi đã chơi được.
Trò này đòi hỏi rất nhiều sự chú ý: mắt nhìn bóng, tay nhặt que, cả hai cùng lúc. Trong đó còn giấu một chút toán. Ở bàn ba, mười que chia được ba nhóm ba que, còn thừa một que. Hãy hỏi: "Con sẽ nhặt ba que mấy lần? Que cuối cùng thì sao?" Mỗi nhà một luật cho que thừa, và cùng nhau thống nhất cũng là một phần thú vị.
Kéo co: đồng đội và công bằng
Kéo co cần một sợi dây dài, chắc, một dải vải buộc ở giữa và một vạch kẻ trên đất. Kẻ thêm hai vạch, mỗi bên cách vạch giữa một bước chân. Đội nào kéo được dải vải qua vạch phía mình là thắng.
Trẻ sẽ sớm nhận ra kéo cùng nhau, cùng một lúc quan trọng hơn kéo thật mạnh. Một tiếng hô chung ("một, hai, ba, kéo!") là bài học đầu tiên về làm việc nhóm.
Bài học thứ hai là công bằng. Hãy để các con tự chia hai đội cho đều: "Tất cả các bạn to cao đứng một bên thì có công bằng không?" Đổi người giữa các ván cũng là một bài tập suy luận hay.
Những điều cần giữ an toàn:
- Chơi trên cỏ hoặc nền mềm.
- Không quấn dây quanh tay, cổ tay hay người.
- Người lớn ra hiệu bắt đầu và dừng.
- Hết ván thì cả hai đội cùng thôi kéo, không ai buông dây đột ngột.
Luật đơn giản cho trẻ nhỏ
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Nhảy qua dây nằm trên đất và con rắn uốn éo; nhặt từng que một với bóng nảy; kéo co ngắn trên cỏ |
| 6–7 | Dây đung đưa và dây quay; đếm số lần nhảy; chơi chuyền bàn một, bàn hai |
| 8–9 | Tự nhảy dây; đếm cách hai; chơi chuyền đủ các bàn; tự chia đội cho đều |
| 10 trở lên | Nhảy dây kiểu khó và đồng dao dài; tự nghĩ bàn chuyền mới; cả nhóm cùng thống nhất luật |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Tập trung có những câu đố như "Nhìn theo cốc": các cốc đổi chỗ cho nhau, con dõi mắt theo chiếc cốc giấu đồ vật. Đó cũng là sự chú ý bền bỉ mà con cần khi bắt bóng trong trò chơi chuyền.
Tóm lại
- Nhảy dây rèn nhịp và căn thời điểm; bắt đầu từ dây nằm trên đất và đếm từng lần nhảy.
- Chơi chuyền rèn sự chú ý và đôi tay khéo, các bàn một, hai, ba còn giấu chút toán.
- Kéo co là chuyện kéo cùng nhau và chia đội công bằng, kèm luật an toàn rõ ràng.
- Giữ luật đơn giản cho trẻ nhỏ, để trẻ lớn tự thống nhất luật với nhau.