Nhắm mắt lại. Một chiếc cốc nhỏ đưa lên mũi. "Chua chua… mát mát… là chanh!"
Khứu giác và vị giác là những giác quan ta dùng cả ngày mà hầu như không bao giờ luyện có chủ ý. Một trò chơi đoán với đồ ăn quen thuộc trong bếp sẽ thay đổi điều đó. Con phải chú ý tới một tín hiệu rất nhẹ, tìm từ để tả và suy luận ra đáp án. Bài này hướng dẫn cách chơi an toàn và cách giữ cho trò chơi luôn thú vị.
Trước khi bắt đầu
- Chỉ dùng những món con vẫn ăn hằng ngày mà không gặp vấn đề gì. Nếu có người chơi bị dị ứng hay không dung nạp một loại thực phẩm, hãy bỏ hẳn những món đó. Không chắc thì bỏ.
- Chỉ dùng đồ ăn. Không bao giờ dùng chất tẩy rửa, nước hoa hay bất cứ thứ gì không phải để ăn.
- Miếng nhỏ và mềm cho lượt nếm, không dùng món quá nóng hoặc quá cay.
- Nếm luôn là tự nguyện. Trẻ chỉ muốn ngửi vẫn đang chơi trọn vẹn trò chơi.
- Nhắm mắt là đủ. Chỉ bịt mắt khi con thích.
Lượt ngửi
Cho một ít mỗi loại vào năm sáu chiếc cốc nhỏ. Nên chọn món có mùi rõ:
- một lát chanh hoặc miếng vỏ cam,
- một lá bạc hà hoặc lá húng, vò nhẹ,
- một miếng chuối,
- quế, bột ca cao hoặc cà phê xay,
- một lát hành tây hoặc miếng gừng.
Con nhắm mắt, bố mẹ đưa một chiếc cốc lên mũi con. Rồi tới bốn bước: ngửi, tả, đoán, nhìn.
Tả đi trước đoán. "Mùi mạnh hay nhẹ? Ngọt hay hăng? Có làm con nhớ tới cái gì không?" Lời tả làm chậm việc đoán lại, và thường dẫn luôn tới đáp án.
| Điều cần để ý | Từ hữu ích |
|---|---|
| Độ mạnh | nồng, thoang thoảng, gần như không có |
| Kiểu mùi | ngọt, chua, mát, hăng, cay, mùi đất |
| Một kỷ niệm | "giống bữa sáng", "giống ngoài vườn", "giống bếp nhà bà" |
Lượt nếm
Mỗi lần đưa một miếng nhỏ trên thìa, giữa các lần cho con uống một ngụm nước.
| Vị | Ví dụ dễ tìm |
|---|---|
| Ngọt | chuối, nho khô, một thìa mật ong |
| Chua | chanh, sữa chua không đường |
| Mặn | bánh quy mặn, một miếng phô mai |
| Đắng | sô-cô-la đen, bột ca cao |
Hãy hỏi cả về cảm giác trong miệng: giòn hay mềm, mọng nước hay khô, mịn hay lợn cợn? Một miếng táo và một miếng lê có vị giống nhau nhưng cảm giác khi nhai thì khác.
Một thí nghiệm cho trẻ lớn: nếm một miếng táo và một miếng lê trong lúc bóp nhẹ mũi. Nhiều người thấy khó phân biệt hơn hẳn. Thả tay ra thì sự khác biệt quay trở lại. Đó là cách đơn giản để phát hiện rằng cái mũi giúp cái lưỡi.
Các biến thể
- Ghép cặp mùi. Chuẩn bị mỗi mùi hai cốc rồi trộn lẫn. Con chỉ dùng mũi để tìm các cặp, như trò lật thẻ dành cho mùi.
- Từ nhẹ nhất tới nồng nhất. Xếp ba bốn chiếc cốc theo thứ tự.
- Thám tử trong bếp. Trước khi bước vào bếp, đoán qua mùi xem nhà đang nấu món gì.
- Thích hay không. Sau khi đoán, mỗi người nói "tớ thích", "tớ chưa chắc" hoặc "không hợp với tớ". Khẩu vị mỗi người một khác, không ai phải đồng ý với ai.
| Tuổi ước chừng | Nên thử |
|---|---|
| 4–5 | Ba bốn mùi khác hẳn nhau; bố mẹ gợi từ |
| 6–7 | Tả trước khi đoán; bốn vị; ghép cặp mùi |
| 8–9 | Các món gần giống nhau, như hai loại quả hoặc hai loại rau thơm; xếp theo độ mạnh |
| Từ 10 | Thí nghiệm bóp mũi; đoán hai nguyên liệu trộn với nhau |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Lắng nghe rèn một giác quan khác theo cùng tinh thần đó: ở câu đố "Nốt lạ", con nghe vài âm thanh rồi chọn ra âm thanh khác với những cái còn lại.
Tóm lại
- Chỉ dùng đồ ăn quen thuộc, an toàn với mọi người, và nếm luôn là tự nguyện.
- Ngửi, tả, đoán, nhìn: bước tả là quan trọng nhất.
- Gợi cho con từ ngữ về độ mạnh, kiểu mùi, vị và cảm giác trong miệng.
- Thử ghép cặp mùi, xếp theo độ mạnh và thí nghiệm bóp mũi.
Đọc thêm: Rèn kỹ năng lắng nghe cho trẻ: trò chơi âm thanh tại nhà