Nhiều trò lập trình cho trẻ là đưa ra một dãy bước: tiến, tiến, rẽ trái. Rô-bốt thật thường làm việc theo cách khác. Chiếc máy hút bụi tự động không biết trước phòng khách nhà mình bày gì; nó làm theo luật kiểu "khi va vào vật gì thì quay đi". Trò người làm rô-bốt cho con thử cách lập trình thứ hai này, chỉ cần giấy, bút và vài chiếc gối.
Một người đóng vai rô-bốt. Những người còn lại viết luật cho rô-bốt. Rô-bốt làm đúng những gì luật ghi, không hơn không kém, và cái vui bắt đầu từ đó.
Trò chơi diễn ra thế nào
- Rô-bốt đi chậm quanh phòng và chỉ được làm theo luật trên giấy. Rô-bốt không đoán, không giúp.
- Người lập trình (con, hay cả nhà) viết luật trước khi rô-bốt chạy. Rô-bốt đã chạy thì chỉ được đứng xem.
- Luật nào cũng cùng một dạng: "Khi… thì…". Ví dụ: "Khi phía trước là tường thì rẽ phải."
Bố mẹ làm rô-bốt đầu tiên là hợp nhất, vì trẻ rất thích ra lệnh cho người lớn. Sau đó đổi vai để con thấy làm theo luật từng chữ là thế nào.
Bày phòng chơi
- Tường: xếp gối, gối ôm hay chăn gấp thành hàng trên sàn. Ghế và sofa cũng tính là tường.
- Tờ luật: một tờ giấy, mỗi luật một dòng. Con chưa biết đọc thì vẽ: chiếc gối, rồi mũi tên cong sang phải.
- An toàn: rô-bốt đi chậm, không chạy, tránh xa cầu thang và góc nhọn.
Hô "rô-bốt, bắt đầu!" là rô-bốt tiến từng bước một, tới khi có luật bảo làm việc khác.
Những luật đầu tiên nên thử
Bắt đầu với một hai luật, cả nhà hiểu rồi mới thêm.
| Khi… | Thì… |
|---|---|
| phía trước là tường | rẽ phải |
| phía trước có người | vẫy tay |
| đang đứng trên khăn tắm | nhảy một cái |
| không luật nào ở trên đúng | tiến một bước |
Dòng cuối là luật "còn lại": việc rô-bốt làm khi không luật nào khác khớp. Thiếu dòng này, rô-bốt không biết làm gì và cứ đứng yên. Nhiều trẻ tự nhận ra điều đó, và đó là lúc hay để nói vì sao chương trình cần một luật cho "mọi trường hợp khác".
Vì sao thứ tự luật quan trọng
Giờ cho một người đứng ngay trước bức tường gối. Phía trước vừa là tường, vừa có người. Rô-bốt làm theo luật nào?
Cả nhà thống nhất một điều: rô-bốt đọc luật từ trên xuống và làm theo luật đầu tiên khớp. Rồi thử đổi chỗ hai dòng:
- Nếu "tường thì rẽ phải" đứng trước, rô-bốt quay đi mà không vẫy tay.
- Nếu "có người thì vẫy tay" đứng trước, rô-bốt vẫy tay, rồi cứ đứng vẫy mãi, vì người kia vẫn đứng trước mặt.
Con thấy cùng những luật ấy, đổi thứ tự là ra kết quả khác. Hỏi con "con muốn thứ tự nào, vì sao?". Câu hỏi đó đúng là kiểu suy nghĩ người lập trình làm mỗi ngày.
Khi rô-bốt bị kẹt
Sớm muộn rô-bốt cũng đi vào góc rồi quay vòng vòng, hoặc đâm thẳng vào sofa vì không luật nào nói tới nó. Đừng sửa giúp con. Hãy hỏi:
- "Lúc nãy rô-bốt đang làm theo luật nào?"
- "Rô-bốt sai, hay luật còn thiếu gì?"
- "Con thêm hay đổi gì để rô-bốt ra được?"
Rồi đổi một luật và cho rô-bốt chạy lại. Tìm và sửa lỗi như vậy gọi là gỡ lỗi. Đó không phải dấu hiệu trò chơi hỏng; đó là phần có ích nhất của trò chơi.
Chỉnh trò theo tuổi
Mốc tuổi dưới đây chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
- 4–6 tuổi: một hai luật vẽ bằng hình. Người lớn làm rô-bốt và biến chỗ sai thành chuyện vui.
- 7–9 tuổi: ba bốn luật và một luật "còn lại". Cho rô-bốt một đích, chẳng hạn tới cửa bếp, và để con tự xếp tường.
- 10–12 tuổi: hai rô-bốt cùng lúc, có luật về nhau ("khi phía trước có rô-bốt thì đứng chờ"), hoặc thử tới đích với ít luật nhất.
Trong Dologi, "Phòng rô-bốt" ở góc Sáng tạo cũng làm việc như vậy: con viết luật "Khi…" cho các rô-bốt nhỏ trong một căn phòng, sắp thứ tự các luật, thêm luật "Còn lại" rồi bấm chạy xem chuyện gì xảy ra. Trẻ đã chơi người làm rô-bốt ở nhà thường nhận ra ý tưởng này ngay.
Tóm lại
- Một người làm rô-bốt, những người khác viết luật "khi… thì…", rô-bốt làm đúng từng chữ.
- Gối làm tường; con chưa biết đọc thì vẽ luật bằng hình.
- Rô-bốt làm theo luật đầu tiên khớp, nên thứ tự luật đổi thì kết quả đổi.
- Rô-bốt bị kẹt thì đổi từng luật một rồi thử lại: đó là gỡ lỗi.
Đọc thêm: Lập trình không cần máy tính: trò chơi tư duy thuật toán cho trẻ 5–10 tuổi