"Mấy củ này màu cam hết, còn mấy quả này tròn hết!"
Bố mẹ đi chợ về với túi rau nặng trĩu, con chạy ra đòi phụ. Trước khi mọi thứ vào tủ lạnh, chỗ rau củ ấy có thể thành một trò chơi phân loại. Rau củ có đủ màu, đủ hình, đủ cỡ, cầm được, lăn được, nhấc lên hai tay so được nặng nhẹ, mà đằng nào cũng phải cất đồ đi chợ.
Các trò dưới đây chỉ mất năm đến mười phút trên bàn bếp, không cần chuẩn bị gì thêm. Phân loại và so sánh là những kỹ năng tư duy đến sớm ở trẻ, và đồ ăn thật cho con rất nhiều điều để nhìn, để nói.
Trước khi bắt đầu
- Rửa tay, trải một chiếc khăn sạch lên bàn làm chỗ bày rau.
- Chọn rau củ chắc, không dễ dập: cà rốt, khoai tây, hành tây, cà chua, ớt chuông, bắp cải, dưa chuột.
- Dao để người lớn cầm. Cần cắt ra xem bên trong thì bố mẹ cắt, con đứng xem.
- Đồ ăn nhỏ và tròn như cà chua bi, đậu Hà Lan, hạt đậu dễ gây hóc cho trẻ nhỏ. Để dành cho con lớn hơn và người lớn luôn ở gần.
Chia theo màu
Đổ rau củ ra bàn rồi hỏi: "Con xếp những thứ cùng màu vào với nhau được không?"
- Bắt đầu bằng các nhóm rõ ràng: cà rốt màu cam, cà chua màu đỏ, bắp cải và dưa chuột màu xanh.
- Rồi hỏi: "Nhóm nào nhiều nhất? Nhóm nào ít nhất?" và đếm để kiểm tra.
- Chừa chỗ cho những thứ khó xếp. Hành tím là màu đỏ hay màu tím? Củ khoai tây màu nâu hay màu vàng? Một quả ớt chuông có thể nửa xanh nửa đỏ. Để con tự quyết định và giải thích vì sao; không có một đáp án đúng duy nhất.
- Nhìn vào bên trong: dưa chuột ngoài vỏ xanh đậm, bên trong nhạt màu. Cho con đoán màu trước khi bố mẹ cắt, rồi cùng xem.
Chia theo hình
Giờ trộn tất cả lại và chia theo cách khác.
- Nhóm tròn, nhóm dài và nhóm lá: cà chua và hành tây, cà rốt và dưa chuột, bắp cải và xà lách.
- Thử lăn: đẩy nhẹ từng thứ trên mặt bàn. Thứ nào lăn đi xa? Thứ nào lăn vòng tròn? Thứ nào chỉ lắc lư tại chỗ? Chia thành nhóm "lăn được" và "không lăn được".
- Đổi vai: con chia theo một luật bí mật, bố mẹ nhìn các nhóm để đoán luật.
Phần quan trọng là chia cùng một chỗ rau theo hai cách khác nhau. Con thấy được rằng nhóm nào ra nhóm nấy là do luật mình chọn, không phải do bản thân rau củ.
Đếm và xếp hàng
- Đếm to từng nhóm, mỗi thứ chạm tay một lần.
- So hai nhóm: "Khoai tây nhiều hơn hành tây mấy củ?" Xếp thành hai hàng đối diện nhau, mỗi củ một đôi, để thấy những củ dư ra.
- Xếp cà rốt từ củ ngắn nhất đến củ dài nhất. Rồi thêm một củ nữa: củ này đứng vào chỗ nào?
- Đặt củ cà rốt cạnh bàn tay con: dài hơn hay ngắn hơn bàn tay?
Nếu trước khi đi chợ cả nhà có vẽ danh sách mua bằng hình, cho con đánh dấu từng thứ khi lấy ra khỏi túi.
Củ nào nặng hơn?
Đưa con mỗi tay một thứ: "Tay nào nặng hơn?"
- Thử một cây xà lách to và một củ khoai tây nhỏ. To chưa chắc đã nặng, và trẻ thường bất ngờ.
- Cầm tay xếp ba thứ từ nhẹ nhất đến nặng nhất, rồi kiểm tra.
- Để kiểm tra, dùng cân nhà bếp nếu nhà có. Hoặc tự làm một chiếc cân: treo hai túi nhỏ vào hai đầu một chiếc móc áo, xem bên nào trĩu xuống.
- Con lớn hơn có thể đoán cân nặng trước khi đọc số trên cân, rồi xem mình đoán gần đúng đến đâu.
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 3–4 | Chia rau củ to theo màu; thử lăn; đếm đến năm (có người lớn ở gần) |
| 5–6 | Chia theo hình; đổi luật chia; xếp cà rốt từ ngắn đến dài; so nặng nhẹ bằng hai tay |
| 7–8 | Chia theo hai đặc điểm cùng lúc (đỏ và tròn); nhiều hơn bao nhiêu; xếp ba thứ theo cân nặng rồi kiểm tra bằng cân |
| 9 trở lên | Đọc số trên cân nhà bếp; đoán cân nặng trước; tự nghĩ luật chia cho người khác đoán |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Cân thăng bằng" của chủ đề Tư duy nhờ con tìm khối nào nặng hơn hay nhẹ hơn dựa vào chiều nghiêng của cân, cũng là câu hỏi như khi một tay cầm củ khoai, một tay cầm quả cà chua.
Tóm lại
- Rau củ đi chợ về là một trò phân loại mang về nhà cùng túi đồ.
- Chia theo màu, rồi trộn lại và chia theo hình: cùng chỗ rau, luật khác, nhóm khác.
- Đếm, so hai nhóm, xếp từ ngắn đến dài.
- Đoán thứ nào nặng hơn bằng tay, rồi kiểm tra bằng cân hoặc chiếc cân tự làm.
Đọc thêm: Dạy trẻ phân loại và so sánh: kỹ năng tư duy đầu tiên