"Thêm một ngôi sao nữa thôi, rồi con nhắm mắt."
Mấy phút cuối trước khi tắt đèn có thể là lúc dễ chịu nhất trong ngày. Nhà đã yên hơn, ai cũng đã nằm, và có thời gian để nói chuyện. Những phút ấy không cần đến màn hình. Vài trò chơi nhẹ nhàng, chơi bằng giọng thì thầm khi đèn đã dịu, cũng lấp đầy được khoảng thời gian đó, và tiện thể giúp con luyện một điều có ích: lắng nghe thật kỹ.
Bài này nói về chơi, không nói về giấc ngủ. Bài không bàn con nên ngủ lúc nào hay ngủ bao lâu; nếu có băn khoăn về giấc ngủ của con, hãy hỏi bác sĩ. Ở đây là những trò chơi yên tĩnh, chỉ cần giọng nói của bố mẹ, có khi thêm một cuốn sách.
Thế nào là trò chơi đủ yên cho giờ đi ngủ
Không phải trò nào cũng hợp với cuối ngày. Một trò chơi trước giờ ngủ tốt thường:
- Chơi khi nằm hoặc ngồi yên. Không chạy, không nhảy, không phải đi lấy đồ.
- Nhẹ nhàng. Thì thầm, nói chậm. Trò càng khẽ càng hợp.
- Không căng thẳng. Không thắng thua, không bấm giờ, không tính điểm. Đoán sai thì chỉ cười một cái.
- Ngắn và có điểm kết rõ ràng. Nói "Lượt cuối nhé" trước lượt cuối, để trò dừng đúng lúc bố mẹ định.
- Mỗi lượt chậm hơn một chút. Mỗi lần nói chậm hơn và nhỏ hơn một chút.
Kể chuyện thì thầm
Thì thầm kể một câu chuyện thật ngắn và chừa chỗ trống để con điền vào.
- "Ngày xửa ngày xưa, có một chiếc thuyền nhỏ đi trên mặt… (biển) êm ả. Trên thuyền có một chú… (mèo) đang buồn ngủ."
- Để con chọn chuyện gì xảy ra tiếp theo, nhưng giữ cho nhẹ nhàng: không rượt đuổi, không quái vật, chỉ những chuyến phiêu lưu nhỏ chậm dần lại.
- Thử kết thúc buồn ngủ: từng nhân vật trong truyện lần lượt đi ngủ. Chú mèo cuộn tròn, chiếc thuyền cập bờ, mặt trăng lên. Con nói ai đi ngủ tiếp theo.
- Trẻ lớn hơn có thể thì thầm kể cho bố mẹ nghe, còn bố mẹ điền chỗ trống.
Giọng thì thầm khiến con ghé sát lại và nghe từng chữ. Nó cũng báo hiệu rằng đây không phải lúc nói to.
Đoán tiếng động khẽ
Con nhắm mắt. Bố mẹ tạo một tiếng động nhỏ gần giường, con thì thầm đoán đó là tiếng gì.
- Xoa hai bàn tay vào nhau
- Lật một trang sách
- Gõ nhẹ một ngón tay lên gối
- Gấp chăn
- Thở ra thật chậm, như một cơn gió nhỏ
Mỗi tiếng sau khẽ hơn tiếng trước một chút. Với trẻ lớn hơn, tạo hai tiếng liền nhau và hỏi con cả hai, theo đúng thứ tự.
Một cách chơi khác là lắng nghe đêm. Cả nhà nằm yên một lúc rồi thì thầm kể những tiếng mình nghe được: tiếng xe ở xa, tiếng mưa trên cửa sổ, tiếng cửa đóng đâu đó trong nhà, tiếng ai đó thở. Ai nghe được tiếng khẽ nhất?
Đếm sao tưởng tượng
Mọi người nhắm mắt và tưởng tượng bầu trời đêm. Bố mẹ "đặt" từng ngôi sao, con thì thầm đếm.
- "Một ngôi sao trên cửa sổ. Hai ngôi sao trên cửa ra vào. Ba ngôi sao trên trần nhà, ngay trên mũi con."
- Cho sao có màu, hoặc để con quyết định ngôi sao tiếp theo nằm ở đâu.
- Xếp hình: ba ngôi sao thành một hàng, bốn ngôi sao thành hình vuông, mỗi góc giường một ngôi sao.
- Kết thúc bằng cách đếm ngược thật chậm từ mười, mỗi số một ngôi sao tắt đi. Đếm tới một là lúc chúc ngủ ngon.
Trẻ nhỏ có thể dùng một ngón tay vẽ sao trong không trung; trẻ lớn hơn thử nhớ xem từng ngôi sao nằm ở đâu.
Trò chơi chữ và trí nhớ buồn ngủ
Đây là phiên bản khẽ khàng của những trò nhiều nhà đã biết.
- Túi buồn ngủ. "Trong túi buồn ngủ của mẹ có một cái gối." Người tiếp theo nhắc lại và thêm một món: "một cái gối và một cái chăn". Chỉ những món mềm thôi.
- Chúc ngủ ngon mọi thứ. Lần lượt chúc ngủ ngon một thứ nhìn thấy trong phòng, rồi một thứ nghe thấy, rồi một thứ chạm thấy.
- Thì thầm tìm vần. Thì thầm một từ rồi cùng tìm từ cùng vần: trăng, răng, măng, nắng.
Nếu một trò làm con tỉnh hơn thay vì dịu xuống, đổi sang trò khẽ hơn hoặc dừng lại. Bố mẹ là người hiểu con nhất.
| Tuổi ước chừng | Thử gì |
|---|---|
| 3–4 | Đoán hai, ba tiếng động khẽ quen thuộc; đếm sao đến năm; chúc ngủ ngon các thứ trong phòng |
| 5–6 | Kể chuyện thì thầm có chỗ trống để điền; đếm sao đến mười rồi đếm ngược; túi buồn ngủ với ba món |
| 7–8 | Lắng nghe đêm; hai tiếng động liền nhau; xếp hình bằng sao; túi buồn ngủ dài hơn |
| 9 trở lên | Con thì thầm kể chuyện hoặc tự đặt sao; cùng nhau nghĩ ra trò yên tĩnh mới |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Dologi dành cho ban ngày, không phải giờ đi ngủ. Chủ đề Lắng nghe có những câu đố như "Giống hay khác", trong đó con nghe hai giai điệu ngắn rồi chọn xem chúng giống hệt nhau hay khác nhau. Đó cũng là kiểu lắng nghe kỹ như khi nhắm mắt đoán một tiếng động khẽ, còn buổi tối thì màn hình có thể tắt để những trò chơi trên thế chỗ.
Tóm lại
- Trò chơi trước giờ ngủ tốt là trò chơi khi nằm, giọng nhỏ, không thắng thua và có lượt cuối rõ ràng.
- Kể chuyện thì thầm và kết thúc buồn ngủ khiến con nghe kỹ từng chữ.
- Đoán tiếng động khẽ và lắng nghe đêm biến căn phòng thành một trò chơi lắng nghe.
- Đếm sao tưởng tượng, đếm xuôi rồi đếm ngược thật chậm, khép lại buổi tối nhẹ nhàng.
Đọc thêm: Rèn kỹ năng lắng nghe cho trẻ: trò chơi âm thanh tại nhà