Con đếm ba quả táo trên bàn: "Một, hai, ba." Bố mẹ hỏi: "Vậy có bao nhiêu quả táo?" và con lại bắt đầu đếm: "Một, hai, ba…" Đây là khoảnh khắc rất hay gặp, và cũng rất đáng chú ý. Đọc các số theo thứ tự chưa hẳn là hiểu "ba" nghĩa là gì.
Hiểu số lớn dần theo từng chặng. Trẻ từ từ khám phá ra rằng con số là một ý có thể thể hiện bằng nhiều cách: ba quả táo, ba chấm, ba tiếng vỗ tay, ba ngón tay hay chữ số 3. Bài này nói về những chặng đó, kèm trò chơi để thử ở nhà. Độ tuổi chỉ là ước chừng; mỗi trẻ một khác.
Một con số, nhiều gương mặt
Cùng một số lượng có thể xuất hiện ở những dạng rất khác nhau:
| Dạng | Ví dụ về "ba" |
|---|---|
| Đồ vật thật | Ba quả táo trên đĩa |
| Hình vẽ | Tranh vẽ ba chiếc ô tô |
| Chấm | Ba chấm, như trên mặt xúc xắc |
| Vạch đếm | Ba vạch ngắn |
| Ngón tay | Giơ ba ngón tay |
| Âm thanh và hành động | Ba tiếng vỗ tay, ba lần nhảy |
| Lời nói và chữ số | "Ba", chữ số 3 |
Người lớn chuyển qua lại giữa các dạng này mà không cần nghĩ. Với trẻ, mỗi mối nối là một điều để khám phá. Trẻ ghép được ba quả táo với ba chấm và chữ số 3 là đang xây dựng cảm nhận về số rất vững.
Ý quan trọng: số cuối cùng cho biết "có bao nhiêu"
Khi trẻ đếm, số cuối cùng con nói ra cho biết tổng số. Nghe thì hiển nhiên, nhưng đó là một bước tiến thật sự.
- Một cách kiểm tra nhanh: sau khi con đếm một nhóm nhỏ, hỏi: "Vậy có bao nhiêu?" Nếu con nói ngay số cuối cùng, con đã hiểu. Nếu con đếm lại, con vẫn đang trên đường.
- Thường hiểu lúc nào: nhiều trẻ nắm được ý này vào khoảng 4 đến 5 tuổi, dù thời điểm rất khác nhau.
- Cách giúp con: bố mẹ làm mẫu. "Một, hai, ba, bốn. Có bốn cái thìa." Nhấn vào số cuối và chữ "bốn" như một tổng số.
Đếm đồ vật trong đời sống hằng ngày như bậc cầu thang, quả nho, đôi giày, và luôn kết thúc bằng "vậy là có…", sẽ cho con rất nhiều cơ hội tập.
Nhìn là thấy số lượng nhỏ
Phần lớn mọi người nhìn được khoảng bốn, năm vật là biết có bao nhiêu mà không cần đếm. Khả năng này đôi khi gọi là "nhận biết tức thì". Trẻ phát triển nó nhờ luyện tập.
- Lật nhanh thẻ chấm: vẽ chấm lên thẻ, cho xem một giây rồi hỏi có mấy chấm. Bắt đầu từ một đến ba.
- Dùng mặt xúc xắc: các kiểu chấm trên xúc xắc trở nên quen thuộc rất nhanh. "Vừa rồi là bốn hay năm?"
- Tìm số lượng quanh mình: ba con chim trên dây điện, hai cái cốc trên bàn.
- Thử nhiều cách xếp: ba chấm thành hàng, thành tam giác, rải rác. Cách nào dễ nhìn nhất?
Nhận biết tức thì giúp trẻ bớt phải đếm từng cái một, nhờ đó việc cộng trừ sau này dễ hơn nhiều.
Dời chỗ thì số lượng có đổi không?
Xếp năm chiếc cúc thành một hàng ngắn và năm chiếc khác thành một hàng dài, thưa. Hỏi: "Hàng nào nhiều hơn?" Nhiều trẻ nhỏ chỉ vào hàng dài hơn, dù cả hai đều có năm. Khoảng 6, 7 tuổi, nhiều trẻ bắt đầu hiểu rằng dời chỗ không làm thay đổi số lượng.
- Chơi như một trò chơi: "Mình đếm nhé. Giờ mẹ xếp thưa ra. Có nhiều hơn không?"
- Để con tự kiểm tra: cùng đếm lại và nói về điều tìm thấy.
- Đừng vội sửa: niềm ngạc nhiên khi thấy "vẫn là năm!" chính là lúc con học.
Trò ghép cặp giữa các dạng
Những trò này nối các gương mặt khác nhau của một con số:
- Lật thẻ số: làm các cặp thẻ: một thẻ vẽ đồ vật (ba quả táo), một thẻ vẽ chấm (ba chấm), hoặc sau này một thẻ ghi chữ số 3. Úp xuống và chơi lật tìm cặp.
- Cho mẹ xem số ba: bố mẹ nói một số và con thể hiện nó bằng càng nhiều cách càng tốt: ngón tay, vỗ tay, nhảy, khối gỗ, hình vẽ.
- Đánh dấu cả ngày: vạch một vạch mỗi lần thấy một chú chó trên đường đi dạo, về nhà thì đếm các vạch.
- Săn số: chọn một số rồi tìm nó quanh nhà: bốn chân ghế, hai cửa sổ, năm ngón tay.
Trong Dologi, nhiều câu đố ở chủ đề Toán học thể hiện số lượng bằng khung mười ô, mặt xúc xắc và quân domino, nhờ đó con quen nhìn là thấy số lượng và nối chúng với con số.
Tóm lại
- Một con số có thể mang nhiều dạng: đồ vật, hình vẽ, chấm, vạch đếm, ngón tay, âm thanh và chữ số.
- Một bước quan trọng là hiểu rằng số đếm cuối cùng cho biết "có bao nhiêu".
- Giúp con nhìn là thấy số lượng nhỏ bằng thẻ chấm và mặt xúc xắc.
- Khám phá xem dời chỗ có làm đổi số lượng không, và chơi trò ghép cặp nối các dạng khác nhau của cùng một số.
Đọc thêm: Con tính bằng ngón tay có sao không? Giúp trẻ đi từ đếm đến hiểu số