Con làm phép 5 + 3, và bạn thấy những ngón tay nhỏ xíu giơ lên dưới gầm bàn. Nhiều phụ huynh băn khoăn đây có phải vấn đề không, có nên bảo con thôi đi không. Câu trả lời ngắn gọn: đếm ngón tay là một bước bình thường và có ích. Điều quan trọng là dần dần trẻ có thêm những cách nghĩ khác về con số, để ngón tay trở thành một công cụ trong nhiều công cụ, chứ không phải công cụ duy nhất.
Vì sao trẻ dùng ngón tay
- Ngón tay lúc nào cũng có sẵn. Không như que tính hay khối gỗ, ngón tay đi theo con khắp nơi.
- Mười ngón tay khớp với hệ số của chúng ta. Con số được xây quanh hàng chục, và bàn tay tự nhiên cho thấy năm và mười.
- Ngón tay làm số lượng hiện ra trước mắt. Giơ ba ngón tay biến ý niệm "ba" thành thứ nhìn thấy và cảm nhận được.
- Ngón tay đỡ cho trí nhớ. Trẻ nhỏ chưa giữ được nhiều con số trong đầu cùng lúc, nên ngón tay giúp con theo dõi.
Với nhiều trẻ khoảng 4 đến 7 tuổi, ngón tay là cây cầu quan trọng giữa việc đếm đồ vật và làm việc với con số trong đầu. Mỗi trẻ một khác, nên không có tuổi chính xác nào để thôi.
Khi nào ngón tay có ích, khi nào nên thêm cách mới
Ngón tay có ích nhất lúc mới bắt đầu. Có thể đã đến lúc giới thiệu cách mới khi con:
- Lần nào cũng đếm lại từ 1: với 5 + 3, con đếm "1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8" thay vì bắt đầu từ 5.
- Vẫn chậm với những phép rất nhỏ lặp đi lặp lại, như 2 + 2 hay 5 + 5.
- Bị rối khi số lớn hơn mười.
Đây không phải lý do để cấm dùng ngón tay. Cấm thường chỉ khiến trẻ đếm lén, kèm thêm căng thẳng. Mục tiêu là đưa ra những cách nhanh hơn và linh hoạt hơn, để con tự nhiên chọn dùng.
Từ đếm đến biết: các bước thường gặp
| Bước | Với 5 + 3 trông như thế nào |
|---|---|
| Đếm tất cả | Đếm 1 đến 5, rồi 1 đến 3, rồi đếm lại tất cả từ 1 |
| Đếm tiếp | Bắt đầu từ 5 và đếm "6, 7, 8" |
| Nhìn theo nhóm | Thấy 5 là "một bàn tay đầy" rồi thêm 3 |
| Dùng điều đã biết | "5 + 5 là 10, vậy 5 + 3 kém 2: là 8" |
| Biết luôn | Trả lời 8 ngay |
Trẻ đi qua lại giữa các bước này, đôi khi quay về bước trước khi gặp bài mới hoặc bài khó. Điều đó là bình thường.
Trò chơi giúp con "nhìn thấy" con số
- Liếc nhanh. Giơ một tấm thẻ có chấm (như mặt xúc xắc) trong một hai giây rồi giấu đi. "Con thấy mấy chấm?" Nhận ra số lượng nhỏ mà không cần đếm là kỹ năng lớn dần nhờ luyện tập.
- Khung mười. Kẻ một bảng hai hàng, mỗi hàng năm ô, hoặc dùng vỉ đựng trứng mười ô. Bỏ vào bảy cái cúc: "Có mấy cái? Còn mấy ô trống?" Trẻ bắt đầu thấy 7 là "5 và 2" và "kém 10 là 3".
- Làm tròn mười bằng bàn tay. Giơ bảy ngón tay. "Mấy ngón đang gập?" Cách này dùng ngón tay thông minh hơn, để học các cặp số cộng lại bằng mười.
- Số gấp đôi. 2 + 2, 3 + 3, 4 + 4. Dùng hai bàn tay, rồi dùng quân domino có hai bên bằng nhau. Số gấp đôi trở thành điểm tựa cho phép tính khác: 4 + 5 là "4 + 4 rồi thêm một".
- Xúc xắc và domino. Trò chơi bàn cờ có xúc xắc, ghép các nửa domino, so xem quân nào nhiều chấm hơn.
- "Con nhìn ra thế nào?" Cho con xem sáu chấm xếp thành hai hàng ba. Hỏi con đã nhìn thế nào. Có trẻ thấy 3 + 3, có trẻ thấy 2 + 2 + 2, có trẻ đếm. Câu trả lời nào cũng thú vị.
Những điều nên tránh
- Cấm dùng ngón tay hoặc bảo con giấu tay đi.
- Luyện bấm giờ khi con chưa hiểu con số nghĩa là gì. Tốc độ đến sau sự hiểu, không phải trước.
- So sánh: "Anh họ con tính nhẩm được rồi đấy." Mỗi trẻ hình thành cảm nhận về số theo nhịp riêng.
- Làm to chuyện. Nếu con dùng ngón tay cho một bài khó, đó là lựa chọn hợp lý.
Trong Dologi, nhiều câu đố thể hiện số lượng bằng khung mười, mặt xúc xắc và quân domino, nhờ đó trẻ quen nhìn là thấy số lượng. Những trò chơi ngắn, đều đặn như trên cũng đi theo hướng ấy.
Tóm lại
- Đếm ngón tay là một bước bình thường, nhất là với trẻ nhỏ.
- Mục tiêu không phải cấm ngón tay mà là thêm những cách nhanh hơn: đếm tiếp, nhìn nhóm năm và mười, dùng số gấp đôi.
- Liếc nhanh chấm, khung mười, làm tròn mười bằng bàn tay và domino giúp rèn những cách này qua trò chơi.
- Hiểu trước, nhanh sau.
Đọc thêm: Toán tư duy là gì? Khác gì toán ở trường, có cần cho con đi học thêm không.