"Ba! Một, hai, ba… Con vào ô ngôi sao rồi! Con được tiến thêm hai ô!"
Trò đường đua là một con đường uốn khúc chia ô, có điểm xuất phát, có đích và một con xúc xắc. Ngoài hàng có bán, nhưng tự vẽ mới là một nửa niềm vui: con quyết định đường dài bao nhiêu, rẽ ở đâu, và chuyện gì xảy ra ở các ô đặc biệt. Mà mỗi lượt đi lại là một lần tập đếm nho nhỏ.
Cần chuẩn bị gì
- một tờ giấy to, hoặc hai tờ dán liền nhau;
- một cây bút dạ và vài bút chì màu;
- một con xúc xắc (trẻ lớn dùng hai con);
- mỗi người chơi một quân: cúc áo, nắp chai hay đồ chơi nhỏ.
Dành khoảng hai mươi đến ba mươi phút để vẽ bàn cờ. Đó là một phần của trò chơi, không chỉ là khâu chuẩn bị.
Vẽ đường đua
- Vẽ hình điểm xuất phát ở một góc (ngôi nhà) và hình đích ở chỗ khác (lá cờ hay cái bánh).
- Nối hai điểm bằng một con đường uốn khúc. Để con chọn chỗ rẽ.
- Chia đường thành các ô to cỡ một quân cờ.
- Tô màu các ô theo một quy luật lặp lại: đỏ, vàng, xanh, đỏ, vàng, xanh.
- Cùng đếm số ô. Từ xuất phát tới đích là bao nhiêu bước?
Đường dài bao nhiêu là vừa? Hai mươi ô là đủ cho trẻ bốn, năm tuổi; một ván chơi vài phút. Trẻ lớn hơn thích đường bốn mươi, năm mươi ô, nhất là khi chơi hai xúc xắc.
Ô đặc biệt, bằng hình
Ô đặc biệt làm trò chơi hồi hộp hơn, và có thể vẽ thay vì viết, để trẻ chưa biết đọc cũng chơi được.
| Hình | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| Ngôi sao | Tiến thêm hai ô |
| Vũng nước | Lùi một ô |
| Cái giường | Mất lượt sau |
| Cái thang hay cây cầu | Nhảy tới ô mà nó dẫn tới |
| Trái tim | Người đi sau mình được tiến một ô |
Đường ngắn thì chỉ bốn năm ô đặc biệt thôi. Nhiều quá thì việc đếm bị lấn mất giữa những bất ngờ.
Cách chơi, và lỗi đếm hay gặp
Người chơi lần lượt gieo xúc xắc và đi đúng số ô đó. Ai về đích trước là thắng, hoặc, cho nhẹ nhàng hơn, cả nhà chơi tiếp tới khi mọi quân đều về đích.
Gần như trẻ nhỏ nào lúc đầu cũng mắc cùng một lỗi: đếm luôn ô mình đang đứng là "một". Gieo được ba, con chỉ tiến hai ô. Hãy chỉ tay cho con thấy sự khác nhau:
- Đếm từ chỗ đang đứng: "Con ở đây. Giờ đi nhé: một, hai, ba."
- Đếm cả ô đang đứng: "Một (chỗ con đứng), hai, ba." Thế là chỉ đi được hai bước.
Để con đếm to và chạm vào từng ô. Mắc lỗi rồi cùng sửa chính là cách con học đếm tiếp. Một thời gian sau, nhiều trẻ bắt đầu nhìn chấm xúc xắc là biết ngay số, không cần đếm từng chấm.
Hai xúc xắc cho trẻ lớn
Với hai xúc xắc, mỗi lượt đi là một phép cộng nhỏ.
- Cộng lại. Gieo cả hai và đi theo tổng. Khuyến khích con đếm tiếp từ số lớn hơn: "Năm… sáu, bảy, tám."
- Chọn một con. Gieo cả hai rồi chọn một trong hai số. Số nào đưa mình vào ô ngôi sao và tránh được vũng nước?
- Đôi. Hai số giống nhau thì được gieo thêm lượt nữa.
- Về đích vừa khít. Phải vào đúng ô đích. Gieo dư thì bật lùi lại số ô dư. Lúc này trò chơi có cả phép trừ: "Con còn cách bốn ô. Con cần gieo bao nhiêu?"
| Tuổi (ước chừng) | Thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Hai mươi ô; một xúc xắc; đếm to và chạm từng ô; ba bốn ô hình |
| 6–7 | Ba mươi ô; đếm tiếp từ chỗ đang đứng; thêm cái thang hay cây cầu |
| 8–9 | Hai xúc xắc và cộng; chọn một con; về đích vừa khít |
| 10 trở lên | Tự đặt luật; đường có ngã rẽ; tính nước đi tốt nhất trước khi gieo |
Tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, chủ đề Toán học có những câu đố như "Cộng rồi trả lời", trong đó con gộp hai nhóm nhỏ và tìm tổng, cũng là những phép cộng nhanh xuất hiện mỗi lần gieo hai xúc xắc.
Tóm lại
- Cùng vẽ bàn cờ là một phần trò chơi: điểm xuất phát, đích, con đường uốn khúc và các ô.
- Ô bằng hình (ngôi sao, vũng nước, cái giường) giúp trẻ chưa biết đọc chơi trọn vẹn.
- Để ý lỗi đếm cả ô đang đứng; đếm to và chạm từng ô sẽ sửa được.
- Hai xúc xắc, chọn một con và về đích vừa khít biến mỗi lượt thành một phép tính cho trẻ lớn.
Đọc thêm: Trò chơi với xúc xắc: rèn đếm và tính nhẩm cho trẻ