Hãy tưởng tượng mình là chú ruồi đậu trên trần nhà. Chiếc giường thành một hình chữ nhật dài, tấm thảm thành hình bầu dục, cánh cửa thành một nét thẳng kèm đường cong cho thấy cửa mở ra thế nào. Góc nhìn từ trên cao ấy chính là bản vẽ mặt bằng, và vẽ mặt bằng căn phòng của chính con là một cách rất hay để rèn tư duy không gian.
Căn phòng quen thuộc nên trẻ luôn có thể đối chiếu hình vẽ với đồ thật. Chỉ cần giấy (giấy kẻ ô càng tốt), một cây bút chì và chút thời gian.
Vì sao nên vẽ mặt bằng căn phòng
- Nhìn từ trên xuống. Trẻ thường nhìn đồ đạc từ bên cạnh. Hình dung góc nhìn từ trên rồi vẽ ra giúp đầu óc linh hoạt, nền tảng của bản đồ, sơ đồ và hình học.
- Đồ vật nằm ở đâu. "Bàn học ở cạnh cửa sổ, đối diện giường." Bản vẽ làm các từ chỉ vị trí trở nên cụ thể.
- To nhỏ và xa gần. Giường dài hơn bàn không? Cửa ra vào cách cửa sổ bao xa? Đo và vẽ khiến trẻ phải so sánh.
- Lên kế hoạch. Khi căn phòng đã nằm trên giấy, có thể dời đồ đạc mà không phải khuân vác gì.
Trước tiên, nhìn đồ vật từ trên xuống
Trước khi vẽ căn phòng, chơi với góc nhìn từ trên:
- Đồ chơi trên bàn. Đặt một cái cốc, một quyển sách và một quả bóng lên bàn rồi nhìn thẳng từ trên xuống. "Từ trên này, cái cốc có hình gì?"
- Đoán đồ vật. Vẽ hình nhìn từ trên của một thứ trong phòng (tấm thảm tròn, chiếc ghế đẩu vuông, cái giường) và để con đoán đó là gì.
- Nằm dưới sàn rồi đứng dậy. Chiếc ghế nhìn từ sàn nhà và nhìn từ trên khác hẳn nhau. Cùng nói về những gì thay đổi.
Đo căn phòng bằng bước chân
Bản vẽ thật được vẽ theo tỉ lệ. Trẻ có thể làm phiên bản đơn giản bằng chính đôi chân:
- Bước gót chạm mũi dọc một bức tường và đếm số bước. Ghi con số lại.
- Làm tương tự với các bức tường còn lại, với giường và bàn học.
- Trên giấy kẻ ô, một ô là một bước. Bức tường tám bước thì dài tám ô.
Con số sẽ không hoàn toàn chính xác, cũng không sao. Điều quan trọng là hình vẽ giữ đúng tỉ lệ của căn phòng: bức tường dài vẫn dài, chiếc ghế đẩu nhỏ vẫn nhỏ.
Cùng vẽ mặt bằng
- Vẽ tường trước. Vẽ đường bao căn phòng theo số bước đã đếm.
- Cửa ra vào và cửa sổ. Cửa ra vào là một khoảng hở kèm đường cong cho thấy cửa mở, cửa sổ là một đoạn nét đôi trên tường.
- Đồ lớn. Giường, tủ quần áo, bàn học: những hình chữ nhật đơn giản đặt đúng chỗ.
- Đồ nhỏ. Thảm, thùng đồ chơi, đèn, ghế.
- Kiểm tra. Cầm bản vẽ đứng ở cửa, xoay cho khớp với căn phòng rồi soát từng món. "Giường có thật ở góc đó không?"
Để con tự vẽ nhiều nhất có thể. Một bản vẽ hơi xiêu vẹo do con vẽ đáng giá hơn bản vẽ thẳng thớm do bố mẹ vẽ.
Trò chơi với bản vẽ
- Giấu và tìm. Giấu một món đồ chơi nhỏ, đánh dấu nhân trên bản vẽ và để con đi tìm. Rồi đổi vai.
- Mình đang ở đâu? Chỉ vào một điểm trên bản vẽ, con đi tới đứng đúng chỗ đó trong phòng thật.
- Vẽ đường đi. "Vẽ đường từ giường ra cửa mà không giẫm lên thảm."
- Thiết kế căn phòng mơ ước. Cắt đồ đạc bằng giấy theo cùng tỉ lệ rồi dời chúng trên bản vẽ. Giường có còn vừa nếu kê dưới cửa sổ không? Cửa còn mở được không? Trẻ sẽ nhanh chóng nhận ra có những cách sắp xếp không thể làm được.
Gợi ý theo tuổi
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, cứ theo nhịp của con.
- Khoảng 4–5 tuổi: nhìn đồ chơi từ trên xuống, đoán đồ vật nhìn từ trên, một bản vẽ đơn giản cùng vẽ với vài món đồ lớn.
- Khoảng 6–7 tuổi: đo bằng bước chân, vẽ tường và đồ đạc đúng chỗ, giấu và tìm trên bản vẽ.
- Từ khoảng 8 tuổi: giấy kẻ ô và tỉ lệ, cửa ra vào và cửa sổ theo kiểu bản vẽ nhà, đồ đạc cắt giấy để thiết kế căn phòng mơ ước, hoặc mặt bằng cả ngôi nhà.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có dạng bài "Xây theo bản vẽ": bản vẽ nhìn từ trên cho biết mỗi ô có bao nhiêu khối xếp chồng, con chọn chồng khối khớp với bản vẽ. Đó cũng là kỹ năng nối góc nhìn từ trên với hình khối thật.
Tóm lại
- Bản vẽ mặt bằng cho thấy căn phòng từ trên xuống, giúp rèn tư duy không gian.
- Khởi động bằng cách nhìn đồ chơi từ trên, rồi đo căn phòng bằng bước chân.
- Cùng vẽ tường, cửa, cửa sổ và đồ đạc, rồi đối chiếu bản vẽ với căn phòng thật.
- Chơi giấu và tìm, vẽ đường đi và sắp xếp đồ đạc giấy để thiết kế căn phòng mơ ước.
Đọc thêm: Đọc bản đồ đơn giản cùng con: ký hiệu, phương hướng và đường tới công viên