"Để mẹ làm cho nhanh" là câu nhiều bố mẹ hay nói. Đúng là nhanh hơn, hôm nay. Nhưng một đứa trẻ bốn tuổi tự mang bát ra bồn rửa, hay một đứa trẻ bảy tuổi tự chia quần áo cần giặt, đang học nhiều hơn chuyện làm việc nhà. Con học rằng mình tự làm được, rằng mình là một phần trong cách cả nhà vận hành, và cách làm một việc từ đầu đến cuối. Bài này gợi ý việc nhà theo tuổi, cách dạy con làm, và cách để việc nhà không thành chuyện cãi nhau mỗi ngày.
Vì sao việc nhà đáng công sức
- Thấy mình làm được. "Con tự làm đấy" là cảm giác rất mạnh. Việc thật, không chỉ việc giả vờ, giúp con tự tin.
- Thấy mình thuộc về. Khi ai cũng góp tay, ngôi nhà là thứ cả nhà cùng chăm, không phải thứ bố mẹ làm hộ con.
- Rèn tư duy mà không cần bài tập. Ghép tất là phân loại. Dọn bàn ăn là đếm và ghép một đổi một. Làm bánh mì kẹp là làm theo các bước có thứ tự. Cất đồ chơi là quyết định cái gì để đâu.
- Thói quen cho sau này. Những nếp nhỏ tập từ sớm, như tự soạn cặp, sẽ dễ giữ hơn khi lên lớp việc học nhiều hơn.
Việc nhà theo độ tuổi
Đây chỉ là gợi ý ước chừng; mỗi trẻ một khác, và bố mẹ là người biết rõ nhất con làm được gì một cách an toàn.
| Tuổi (ước chừng) | Việc có thể thử |
|---|---|
| 4–5 | Cất đồ chơi vào hộp; bỏ quần áo bẩn vào giỏ; ghép tất thành đôi; tưới cây; xếp thìa lên bàn; giúp cho thú cưng ăn |
| 6–7 | Dọn bàn trước và sau bữa ăn; gấp chăn (chưa phẳng cũng được); chia quần áo theo màu; cất đồ đi chợ về; rửa hoa quả; xếp gọn kệ của mình |
| 8–10 | Gấp và cất quần áo của mình; tự soạn cặp sách; làm bữa sáng đơn giản; phân loại rác; quét một phòng; giúp viết danh sách đi chợ |
Việc gì có dao sắc, nồi nóng, bếp, lò hay chất tẩy rửa thì người lớn làm, hoặc người lớn đứng ngay cạnh con.
Chia mỗi việc thành từng bước
"Dọn phòng đi con" là việc quá lớn với phần lớn trẻ nhỏ. Con không biết bắt đầu từ đâu, nên không bắt đầu.
- Nói rõ từng bước. "Gấp chăn" thành: 1. đặt gối lên đầu giường, 2. kéo chăn lên, 3. vuốt cho phẳng.
- Dùng danh sách bằng hình. Vẽ hoặc in hình đơn giản cho từng bước, dán ở chỗ làm việc đó. Trẻ chưa biết đọc vẫn làm theo được.
- Lần nào cũng cùng một thứ tự. Khi các bước luôn đến theo cùng một thứ tự, việc đó thành một quy luật con nhớ được mà không cần nhắc.
- Mỗi lần một góc nhỏ. "Trước tiên là sách trên kệ, rồi đến ô tô vào hộp."
Dạy con, rồi lùi lại
- Làm cùng con vài lần, vừa làm vừa giải thích.
- Để con làm, bố mẹ đứng xem và chỉ giúp khi cần.
- Để con tự làm, rồi xem lại lúc cuối.
Chấp nhận "thế là được rồi". Chiếc chăn con gấp còn nhăn đáng giá hơn chiếc chăn phẳng phiu bố mẹ gấp lại, nhất là khi con nhìn thấy bố mẹ làm lại. Nếu cần sửa, chỉ cho con một điều nhỏ: "Mình cùng gấp góc này vào nhé."
Biến việc nhà thành trò chơi
- Trò ghép tất. Đổ hết tất sạch ra và tìm từng đôi. Trẻ nhỏ có thể chia theo màu trước, rồi theo cỡ.
- Thi với bài hát. Bật một bài hát và xem đồ chơi có về hết hộp trước khi bài hát kết thúc không.
- Chơi nhà hàng. Con làm người phục vụ dọn bàn, đếm mỗi người một đĩa, một thìa, một cốc.
- Cửa hàng phân loại. Cùng cất đồ đi chợ về bằng cách quyết định: tủ lạnh, tủ bếp hay đĩa hoa quả?
Nhiều gia đình coi việc nhà hằng ngày đơn giản là một phần của cuộc sống gia đình, thay vì trả tiền cho từng việc. Dù chọn cách nào, hãy cảm ơn con đã giúp, như cảm ơn một người lớn.
Trong Dologi, các câu đố "Chia nhóm" ở chủ đề Tư duy cho con xếp các thứ vào cùng nhóm theo điểm chung của chúng: cũng là cách nghĩ khi ghép tất hay cất đồ đi chợ về.
Tóm lại
- Việc nhà giúp con thấy mình làm được và là một phần của gia đình, đồng thời tập phân loại, đếm và làm theo từng bước.
- Chọn việc hợp với tuổi con; việc có dao, đồ nóng hay hóa chất để người lớn làm.
- Chia mỗi việc thành bước nhỏ, lần nào cũng cùng thứ tự, có thêm danh sách bằng hình nếu cần.
- Làm cùng con, rồi đứng xem, rồi để con tự làm, và chấp nhận "thế là được rồi".
Đọc thêm: Dạy trẻ phân loại và so sánh: kỹ năng tư duy đầu tiên