Bố mẹ xây một công trình nhỏ bằng khối gỗ: ba khối ở dưới, hai khối ở trên, một cái mái. Con nhìn thật kỹ rồi xây y hệt ngay bên cạnh. Nghe thì đơn giản, nhưng xây theo mẫu là một hoạt động tư duy rất phong phú, trẻ có thể chơi từ khi còn nhỏ cho tới những năm đi học.
Chỉ cần một bộ khối gỗ, tốt nhất là mỗi màu, mỗi hình có hai khối, để bố mẹ xây mẫu còn con xây bản sao.
Vì sao xây theo mẫu có ích
- Nhìn kỹ. Màu nào ở bên trái? Khối kia nằm hay đứng? Trẻ tập để ý chi tiết.
- Tư duy không gian. Trên, dưới, bên cạnh, ở trên cùng, phía sau: xây theo mẫu làm những từ này trở nên cụ thể.
- Tự kiểm tra. So bản sao với mẫu, từng khối một, là thói quen có ích ở mọi việc.
- Lên kế hoạch. "Phải đặt khối dài xuống trước, không thì các khối kia không đặt lên được."
Bước 1: xây theo mẫu thật
Bắt đầu với một mẫu bằng khối thật, đặt ngay cạnh con:
- Thật nhỏ lúc đầu. Hai ba khối xếp hàng, hoặc một khối đặt lên một khối khác.
- Có sẵn đúng khối cần dùng. Đưa con đúng những khối cần thiết, sau đó mới thêm vài khối thừa không dùng tới.
- Cùng so sánh. "Mình kiểm tra nhé: dưới cùng bên trái, màu đỏ. Của con? Đỏ. Khối tiếp theo?"
- Tăng dần. Thêm chiều cao, rồi màu sắc, rồi những khối nằm nghiêng hay nhô ra.
Bước 2: xây theo hình vẽ
Hình vẽ khó hơn mẫu thật: hình phẳng, và có khối bị che. Bố mẹ tự vẽ những hình đơn giản nhìn từ phía trước, mỗi khối tô một màu. Chụp ảnh mẫu cũng được, nhưng hình vẽ rất hiệu quả và còn khuyến khích con tự vẽ.
Sau đó, chỉ cho con xem mẫu một lúc rồi che lại. Con xây theo trí nhớ, rồi mở ra so sánh.
Bước 3: xây theo lời mô tả
Ngồi quay lưng vào nhau. Một người vừa xây vừa mô tả, người kia lắng nghe và xây mà không nhìn:
- "Đặt một khối dài màu xanh nằm ngang."
- "Đặt một khối vuông màu vàng lên đầu bên phải của khối xanh."
- "Dựng đứng một khối đỏ ở đầu bên trái."
Cuối cùng quay lại so sánh. Chỗ khác nhau không phải là lỗi mà là manh mối: từ nào chưa rõ? Đây là cách luyện nói chính xác và nghe kỹ rất tuyệt.
Đổi vai cho nhau
Để con làm mẫu, bố mẹ xây bản sao. Cố tình sai vài chỗ xem con có phát hiện không ("Ơ, khối xanh lá của bố đặt đúng chỗ chưa nhỉ?"). Trẻ rất thích được làm chuyên gia, và kiểm tra bản sao của người khác cũng là một bài luyện rất tốt.
Gợi ý theo tuổi
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, cứ theo nhịp của con.
- Khoảng 4–5 tuổi: xây theo mẫu thật hai đến năm khối đặt ngay cạnh, chủ yếu về màu và vị trí.
- Khoảng 6–7 tuổi: mẫu lớn hơn, xây theo hình vẽ đơn giản nhìn từ trước, xây theo trí nhớ.
- Từ khoảng 8 tuổi: quay lưng xây theo lời mô tả, mẫu có khối bị che, tự vẽ bản vẽ cho người khác xây.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có dạng bài "Ghép khối": con chọn tất cả các khối ghép lại thành một hình cho trước, không thừa ô nào. Đó có thể là phần thêm nhẹ nhàng bên cạnh những giờ cả nhà cùng xây.
Tóm lại
- Xây theo mẫu bằng khối gỗ rèn cách nhìn kỹ, từ chỉ vị trí, thói quen tự kiểm tra và lên kế hoạch.
- Bắt đầu với mẫu thật thật nhỏ đặt ngay cạnh con, rồi tăng dần.
- Chuyển sang hình vẽ, trí nhớ và quay lưng xây theo lời mô tả.
- Đổi vai để con làm mẫu và kiểm tra bản sao của bố mẹ.