Xếp mất mười phút. Đổ mất ba giây. Và ngay khi quân cuối cùng nằm xuống, con đã muốn xếp lại.
Đường domino trông như một món đồ chơi đơn giản nhưng đòi hỏi khá nhiều: khoảng cách đều, một lộ trình chạy được, ước lượng xem cần bao nhiêu quân, và sự kiên nhẫn để làm tiếp sau khi một cái khuỷu tay đã làm đổ tất cả.
Cần chuẩn bị gì
- Hai mươi đến ba mươi quân domino, hoặc nhiều hơn. Các khối gỗ dẹt cũng dùng được.
- Một mặt sàn hoặc mặt bàn cứng và phẳng. Trên thảm, các quân sẽ lung lay.
Tìm khoảng cách phù hợp
Bắt đầu bằng một thí nghiệm chỉ với hai quân.
- Dựng hai quân cách xa nhau rồi đẩy quân đầu. Nó nằm bẹp xuống mà không chạm vào quân thứ hai.
- Dựng hai quân thật sát nhau. Rất khó đặt, và quân đầu chỉ tựa vào quân thứ hai.
- Thử để cách nhau khoảng nửa chiều cao của một quân. Quân đầu đổ và hất quân thứ hai đổ gọn gàng.
Giờ hãy giữ khoảng cách ấy giống nhau ở mọi chỗ. Một quân domino thừa đặt nằm nghiêng, hoặc hai ngón tay, là cái cữ rất tốt. Thử với năm quân trước khi xếp một hàng dài.
Đi qua đoạn cong
Ở đoạn cong, mỗi quân phải xoay thêm một chút so với quân trước nó, như trong hình bìa. Mỗi quân vẫn nên hướng gần như thẳng mặt vào quân kế tiếp.
Góc gắt thì thất bại, vì quân đang đổ sẽ trượt qua bên cạnh quân kế bên. Nhưng cứ để con xếp một góc gắt, đẩy thử và xem chỗ nào thì dừng. Rồi hỏi con điều gì có thể giúp. Những phát hiện thường gặp là thêm quân, xoay ít hơn mỗi lần và để khoảng cách hẹp hơn một chút.
Khe an toàn
Khoảnh khắc đau nhất khi xếp domino là tai nạn ở quân thứ bốn mươi kéo theo cả đường.
Người xếp domino có một mẹo cho chuyện đó. Cứ khoảng mười quân thì bỏ trống hai quân. Nếu có gì trục trặc, chỉ một đoạn bị đổ. Khi mọi thứ khác đã xong, lấp các khe lại, rồi mới đẩy.
Đây là lên kế hoạch cho lỗi trước khi lỗi xảy ra, và trẻ hiểu ngay sau khi đã mất một đường dài.
Những con số trong đường domino
- Đếm theo chục. Có khe an toàn sau mỗi mười quân thì đường rất dễ đếm: 10, 20, 30.
- Ước lượng. Giả sử mười quân xếp được một đoạn dài bằng một chiếc thước kẻ.
| Số quân | Chiều dài của đường |
|---|---|
| 10 | 1 thước |
| 20 | 2 thước |
| 30 | 3 thước |
| ? | 5 thước |
- Đoán trước. "Cửa cách đây sáu thước. Mình có đủ quân để tới đó không?" Đoán, tính, rồi xếp để kiểm tra.
Năm thử thách
| Thử thách | Thêm điều gì |
|---|---|
| Đường có một đoạn cong | Xoay các quân từng chút một |
| Đường hình chữ S | Hai đoạn cong ngược chiều nhau |
| Vòng qua chân bàn rồi quay lại | Tính lộ trình trước khi xếp |
| Ngã ba: một quân làm đổ hai hàng | Đặt hai quân sao cho một quân chạm được cả hai |
| Có đích: quân cuối làm rung chuông hoặc hất quả bóng khỏi khối gỗ | Nhắm đoạn cuối của đường vào một mục tiêu |
| Tuổi ước chừng | Nên thử gì |
|---|---|
| 4–5 | Hàng thẳng năm đến mười quân, có cái cữ; đẩy rồi xem |
| 6–7 | Hai mươi quân có một đoạn cong; khe an toàn; đếm theo chục |
| 8–9 | Đường chữ S và ngã ba; ước lượng số quân cần cho một quãng đường |
| Từ 10 | Vẽ lộ trình ra giấy trước; đường có đích; bấm giờ lúc đổ |
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, mỗi trẻ một khác.
Trong Dologi, câu đố "Dẫn nước tưới hoa" ở chủ đề Không gian đề nghị con xoay các đoạn ống để nước chảy từ bể tới chậu hoa. Cũng như đường domino, cả chuỗi chỉ chạy khi mỗi mảnh khớp với mảnh ngay trước nó.
Tóm lại
- Khoảng cách chừng nửa chiều cao của quân, giữ đều bằng một cái cữ, giúp đường đổ chắc chắn.
- Ở đoạn cong mỗi quân chỉ xoay một chút, còn góc gắt thì cần thêm quân.
- Khe an toàn sau mỗi mười quân, lấp sau cùng, giữ cho tai nạn chỉ là chuyện nhỏ.
- Đường domino còn cho con đếm theo chục và ước lượng số quân cần cho một quãng đường.
Đọc thêm: Hiệu ứng domino: dạy trẻ về nguyên nhân và kết quả