Hai tam giác lớn, một tam giác vừa, hai tam giác nhỏ, một hình vuông và một hình bình hành. Chỉ với bảy mảnh này, có thể ghép thành con mèo, ngôi nhà, chiếc thuyền, người đang chạy và hàng trăm hình khác. Trò xếp hình cổ xưa này, thường gọi là tangram, gần như không tốn tiền để làm và có thể theo con nhiều năm liền.
Các mảnh và luật chơi
Bộ xếp hình bảy mảnh là một hình vuông cắt thành bảy mảnh. Luật rất đơn giản:
- Dùng đủ cả bảy mảnh cho mỗi hình.
- Các mảnh phải chạm nhau.
- Không chồng lên nhau. Các mảnh nằm phẳng cạnh nhau, không mảnh nào đè lên mảnh nào.
Được xoay và lật mảnh. Riêng hình bình hành thường phải lật mặt, điều này làm nhiều trẻ bất ngờ.
Tự làm một bộ
Cần một tờ giấy bìa hình vuông, thước kẻ và kéo.
- Kẻ một đường chéo từ góc trên bên phải xuống góc dưới bên trái.
- Đánh dấu điểm giữa cạnh phải và điểm giữa cạnh dưới, rồi nối hai điểm đó.
- Kẻ một đường từ góc trên bên trái về phía góc dưới bên phải, dừng lại khi chạm đường ở bước 2.
- Từ điểm giữa cạnh phải, kẻ một đường song song với đường ở bước 3 cho tới khi chạm đường chéo đầu tiên.
- Từ đầu mút đường ở bước 3, kẻ một đường song song với cạnh dưới cho tới khi chạm đường chéo đầu tiên.
- Cắt theo mọi đường kẻ. Thế là có bảy mảnh.
Tô mỗi mảnh một màu giúp dễ nói chuyện hơn: "Hình vuông màu xanh đặt ở đâu nhỉ?"
Từ dễ đến khó
Câu đố bảy mảnh chỉnh được cho gần như mọi trình độ:
| Mức | Con nhìn thấy gì | Thường hợp với khoảng |
|---|---|---|
| Ghép theo nét | Đường bao có vẽ sẵn từng mảnh bên trong | 4–5 tuổi |
| Vài gợi ý | Đường bao chỉ vẽ sẵn một hai mảnh | 5–7 tuổi |
| Chỉ có bóng | Chỉ có hình bên ngoài, tô kín một màu | Từ 7 tuổi |
| Trở về hình vuông | Xếp cả bảy mảnh lại thành hình vuông ban đầu | Thử thách ở mọi tuổi |
Bắt đầu bằng cách tự vẽ quanh các mảnh để làm hình mẫu: xếp một con mèo, đồ theo viền rồi đưa con bản vẽ. Sau đó tô kín hình mẫu để các nét bên trong biến mất.
Những hình nên thử
- Ngôi nhà: hình vuông làm cửa sổ hoặc ống khói, hai tam giác lớn làm mái.
- Con mèo: hình vuông làm đầu, hai tam giác nhỏ làm tai, hai tam giác lớn làm thân, hình bình hành làm đuôi.
- Chiếc thuyền: tam giác lớn làm buồm, hình bình hành làm thân thuyền.
- Con cá, con thỏ, cây nến, người đang chạy: thử ghép, và tự đặt tên cho những hình tình cờ tìm ra.
Xếp hình bảy mảnh rèn được gì
- Nhìn ra hình trong hình. Một tam giác lớn có thể ghép từ hai hình nhỏ hơn; hình vuông giấu hai tam giác.
- Xoay và lật trong đầu. Trẻ tập hình dung mảnh ghép xoay đi thế nào trước khi thử.
- Bộ phận và tổng thể. Mỗi hình gồm các phần khớp với nhau vừa khít.
- Kiên nhẫn và thử lại. Mảnh không vừa thì xoay hoặc đổi sang mảnh khác, đó là một phần của trò chơi.
Toán học bất ngờ trong bảy mảnh
Trẻ lớn hơn rất thích tự khám phá rằng:
- Hai tam giác nhỏ ghép được thành hình vuông, tam giác vừa và hình bình hành. Vậy ba mảnh này có diện tích bằng nhau, dù trông khác nhau.
- Hai tam giác nhỏ cộng hình vuông (hoặc tam giác vừa) ghép thành một tam giác lớn.
- Cả bộ có cùng diện tích dù ghép thành hình gì: con mèo và chiếc thuyền chiếm đúng bằng ấy giấy.
Để con tự tìm ra bằng cách đặt các mảnh chồng lên nhau để so, thay vì nói luôn.
Gợi ý theo tuổi
Mốc tuổi chỉ là ước chừng, cứ theo nhịp của con.
- Khoảng 4–5 tuổi: chơi tự do, ghép theo hình mẫu vẽ sẵn từng mảnh, ghép hình đơn giản bằng ba bốn mảnh.
- Khoảng 6–7 tuổi: hình mẫu ít gợi ý hơn, các con vật và ngôi nhà quen thuộc với đủ bảy mảnh.
- Từ khoảng 8 tuổi: hình bóng tô kín, tự sáng tác hình mới để đố người khác, toán học của các mảnh, xếp lại hình vuông.
Trong Dologi, chủ đề Không gian có dạng bài "Xếp kín": con xoay các khối rồi kéo vào bảng cho tới khi mọi ô trống được lấp đầy, không hở và không chồng. Cũng là ý tưởng làm các mảnh khớp vừa khít một hình.
Tóm lại
- Xếp hình bảy mảnh là một hình vuông cắt thành bảy mảnh; dùng đủ bảy mảnh, các mảnh chạm nhau và không chồng lên nhau.
- Tự làm một bộ bằng giấy bìa chỉ trong vài phút.
- Đi từ hình mẫu vẽ sẵn từng mảnh, đến hình bóng, rồi tới hình tự sáng tác.
- Trò này rèn cách nhìn hình, xoay lật trong đầu, sự kiên nhẫn, và cả diện tích.