Con mở vở ra hỏi một bài toán có lời. Bố mẹ đọc đề hai lần mà vẫn chưa biết bắt đầu từ đâu, hoặc nhớ mang máng một cách làm nhưng không chắc bây giờ ở lớp còn dạy thế không. Nhiều phụ huynh nghĩ mình không giỏi toán thì không kèm con được, nên hoặc né đi, hoặc giảng một cách mình cũng không vững.
Thật ra người kèm con học không nhất thiết phải là người biết đáp án. Việc hữu ích nhất bố mẹ làm được là hỏi đúng lúc, để con tự nghĩ tiếp. Dưới đây là những câu hỏi dùng được ngay, cách để bài mẫu trong sách "dạy" thay mình, cách xem đáp số có hợp lý không khi mình chưa chắc, và những câu nên tránh nói về chuyện "dốt toán".
Vì sao hỏi lại hữu ích hơn giảng
Khi bố mẹ giảng, người phải nghĩ nhiều nhất là bố mẹ. Con ngồi nghe, gật đầu, rồi lần sau gặp bài tương tự vẫn bí. Khi bố mẹ hỏi, con là người phải nhớ lại, nói ra và tự xếp các bước. Đó mới là phần con cần luyện.
Hỏi còn có một lợi thế cho bố mẹ không tự tin với toán: câu hỏi không cần đáp án mẫu. "Đề bài hỏi gì?" hay "Con đã thử gì rồi?" dùng được cho bài lớp 1 lẫn bài lớp 5. Bố mẹ không cần đúng, chỉ cần tò mò và kiên nhẫn. Khi nói ra cách mình nghĩ, con thường tự thấy chỗ sai.
Những câu hỏi dùng được cho mọi bài toán
Chọn một hai câu hợp lúc, đừng hỏi dồn cả danh sách. Hỏi xong thì im lặng chờ con trả lời, đếm thầm tới năm nếu cần.
| Lúc nào | Câu hỏi gợi ý | Giúp con làm gì |
|---|---|---|
| Trước khi làm | "Đề bài hỏi gì? Con nói lại bằng lời của con được không?" | Hiểu đúng điều cần tìm |
| "Bài này giống bài nào con làm rồi?" | Nhớ lại cách đã học | |
| Khi bị bí | "Con đã thử gì? Thử tới đâu thì dừng?" | Thấy mình không bắt đầu từ số không |
| "Bước nào con chắc, bước nào con chưa chắc?" | Khoanh đúng chỗ vướng | |
| "Con vẽ ra được không?" | Nhìn bài toán bằng hình | |
| "Nếu số nhỏ hơn thì con làm thế nào?" | Thử với số dễ để thấy cách làm | |
| Khi đã có đáp số | "Sao con biết đáp số này đúng?" | Tập giải thích và tự soát |
| "Đáp số có trả lời đúng câu đề hỏi không?" | Bắt lỗi trả lời lệch câu hỏi |
Câu "bước nào con chắc, bước nào con chưa chắc" đặc biệt có ích. Con hiếm khi bí cả bài, thường chỉ vướng một bước, và đó là bước duy nhất cần lo.
Nếu con bảo "con không biết", thử hỏi nhỏ hơn: "Con đọc lại câu đầu cho bố mẹ nghe nhé. Câu đó nói gì?"
Để bài mẫu trong sách làm thầy
Sách giáo khoa và vở bài tập thường có bài mẫu ngay trước phần bài tập. Đó là cách lớp con đang học, viết sẵn từng bước. Bố mẹ không cần nhớ hay tự nghĩ ra cách giải, chỉ cần cùng con đặt bài mẫu cạnh bài đang làm.
- Cùng đọc bài mẫu. Hỏi con: "Bước đầu tiên ở đây họ làm gì?"
- So với bài của con: "Bài con có chỗ nào giống bài mẫu? Số nào trong bài con đứng ở chỗ số này?"
- Để con làm theo từng bước, mỗi bước nhìn lại bài mẫu một lần.
Cách này cũng giúp bố mẹ tránh giảng một cách khác với cách cô dạy. Bài Cách tính ở nhà khác cách cô dạy nói kỹ hơn chuyện này.
Kiểm tra đáp số khi chính mình chưa chắc
Không tự giải được bài thì bố mẹ vẫn có thể cùng con xem đáp số có hợp lý không. Những cách này không cần biết lời giải:
- Ước lượng trước. "Đáp số sẽ khoảng bao nhiêu? Lớn hơn hay nhỏ hơn số này?" Nếu ba cái bánh giá vài chục nghìn mà đáp số ra mấy trăm nghìn, chắc có chỗ nào chưa ổn.
- Làm ngược lại. Phép cộng thì thử trừ lại, phép nhân thì thử chia lại. Con làm, bố mẹ chỉ xem hai đầu có khớp không.
- Thay đáp số vào đề. Đọc lại đề với đáp số vừa tìm: "Nếu Lan có 12 cái kẹo thì cho bạn 5 cái còn mấy cái? Có đúng như đề nói không?"
- Đọc lại câu hỏi cuối. Đề hỏi "còn lại bao nhiêu" mà con ghi số đã cho đi, đó là lỗi hay gặp mà ai cũng nhận ra được.
Vẫn chưa chắc thì cứ nói thật: "Bố mẹ cũng chưa chắc. Con đánh dấu câu này, mai hỏi cô nhé." Mang một câu hỏi rõ ràng tới lớp tốt hơn sửa bài theo cách mình không vững.
Điều bố mẹ nói về toán cũng là bài học
Con để ý cách người lớn nói về toán nhiều hơn ta nghĩ. Câu "nhà mình vốn dốt toán" hay "bố cũng chưa bao giờ hiểu nổi môn này" nói ra cho nhẹ lòng, nhưng con có thể nghe thành: toán là thứ có người làm được, có người không, và mình thuộc nhóm không.
Bố mẹ không cần giả vờ giỏi. Thay vào đó, hãy cho con thấy một người lớn đang học:
- Thay "Bố dốt toán lắm" bằng "Bài này bố chưa làm bao giờ. Mình cùng đọc kỹ đề nhé."
- Thay "Cái này khó, thôi bỏ đi" bằng "Câu này khó thật. Mình thử cách vẽ ra xem."
Giữ giọng bình thản quan trọng hơn biết đáp án. Nếu cả hai đều bắt đầu căng thẳng, dừng lại, uống nước, quay lại sau vài phút hoặc để bài đó cho cô giáo. Bài Những câu nói làm con ngại học có thêm nhiều câu nói thay.
Nếu con dùng Dologi, các câu đố trong chủ đề Toán học là chỗ nhẹ nhàng để tập hỏi "sao con chọn cái này?" mà không cần biết trước đáp án. Trả lời chưa đúng thì con chỉ được mời làm lại.
Tóm lại
- Không giỏi toán vẫn kèm con được: việc của bố mẹ là hỏi để con tự nghĩ, không phải giảng lời giải.
- Hỏi "đề hỏi gì", "con đã thử gì", "bước nào con chưa chắc", rồi chờ con trả lời.
- Đặt bài mẫu trong sách cạnh bài của con và đi theo từng bước của lớp.
- Kiểm đáp số bằng ước lượng, làm ngược lại, thay vào đề; tránh câu "nhà mình dốt toán".
Đọc thêm: Cách tính ở nhà khác cách cô dạy: con bối rối, bố mẹ làm gì và Làm bài tập về nhà cùng con mà không cáu.