Ở quầy đồ chơi, robot lập trình thường đứng ngay chỗ dễ thấy: thân tròn, mắt to, hộp ghi "giúp con học lập trình". Phụ huynh nào cũng muốn con có thêm một lối vào thế giới máy móc, nhưng giá thì không nhỏ, và ai cũng từng thấy món đồ chơi đắt tiền nằm im trong góc tủ sau vài tuần.
Bài này không chọn hộ phụ huynh một sản phẩm nào. Bài giúp phụ huynh hiểu robot lập trình làm được gì, thử trước xem con có thật sự thích không, và đặt đúng câu hỏi trước khi trả tiền.
Robot lập trình là gì
Đó là một chiếc xe hay con vật nhỏ chạy trên sàn và làm theo một chuỗi lệnh do con sắp xếp: đi thẳng, rẽ trái, rẽ phải, dừng, phát tiếng kêu. Tùy loại, con đặt lệnh bằng cách:
- bấm các nút mũi tên trên lưng robot,
- xếp các thẻ hay khối lệnh thành một hàng,
- kéo thả các khối lệnh trên máy tính bảng hay điện thoại.
Điều hay nhất ở robot là con thấy chương trình chạy thật. Con đặt ba bước, robot đi ba bước. Đặt sai một bước, robot rẽ nhầm và húc vào chân ghế, con biết ngay phải sửa chỗ nào.
Robot giúp được gì, không giúp được gì
Robot là một cách luyện tư duy lập trình: chia việc thành từng bước, sắp đúng thứ tự, đoán trước kết quả, tìm và sửa lỗi. Robot làm việc đó sinh động hơn trên giấy, nhất là với trẻ nhỏ chưa đọc thạo.
Nhưng robot không tự dạy. Vài điều nên biết trước:
- Tư duy nằm ở cách chơi, không nằm trong hộp. Con bấm lung tung cho robot chạy vòng vòng thì vui, nhưng chưa phải đang lập trình. Phần học chỉ đến khi có một nhiệm vụ: đưa robot tới lá cờ, tránh chiếc cốc.
- Cùng lối tư duy đó luyện được không cần máy. Thẻ mũi tên vẽ tay, một chiếc xe đồ chơi đẩy theo lệnh, hay trò người làm robot đều luyện đúng những bước trên.
- Người lớn chơi cùng vẫn quan trọng nhất, nhất là mấy lần đầu: đặt nhiệm vụ, hỏi "con đoán robot sẽ dừng ở đâu?", và bình tĩnh khi chương trình sai.
Thử trước bằng trò chơi không máy
Trước khi mua, hãy chơi thử một hai tuần bằng đồ có sẵn:
- Dán băng dính lên sàn thành một lưới ô vuông, mỗi ô cỡ một bước chân.
- Cắt vài tấm thẻ giấy, vẽ mũi tên đi thẳng, rẽ trái, rẽ phải.
- Đặt một chiếc xe đồ chơi ở một ô, một món đồ làm đích ở ô khác.
- Con xếp thẻ thành hàng, rồi bố mẹ đẩy xe đúng từng thẻ, kể cả khi thẻ sai.
Sau vài lần, hãy để ý: con có tự đòi chơi tiếp không, có muốn đặt nhiệm vụ khó hơn không, có thích tìm chỗ sai không? Nếu có, robot sẽ là bước tiếp theo đáng cân nhắc. Nếu con chán sau buổi thứ hai, có lẽ chưa phải lúc, và phụ huynh đã tiết kiệm được một khoản.
Những câu hỏi trước khi mua
| Câu hỏi | Vì sao nên hỏi |
|---|---|
| Con thích gì? | Con mê xe cộ, con vật hay kể chuyện thì chọn robot hợp sở thích đó, con sẽ chơi lâu hơn |
| Có hợp tuổi của con không? | Trẻ khoảng 4–6 tuổi hợp với bấm nút hay xếp thẻ; trẻ lớn hơn có thể dùng khối lệnh trên màn hình. Mỗi trẻ một khác, xem cách điều khiển hơn là con số trên hộp |
| Dùng được lâu không? | Robot có nhiều mức khó, nhiều cách điều khiển, thêm được thử thách mới thì lớn lên cùng con |
| Có cần app, tài khoản, mạng không? | Nếu cần, xem app có quảng cáo, mua thêm trong app hay thu thập thông tin của con không |
| Có an toàn và bền không? | Chi tiết nhỏ với trẻ còn hay cho đồ vào miệng, nắp pin có vít, chịu được rơi xuống sàn |
| Mấy người chơi cùng được? | Một robot cho hai anh chị em thì cần đặt luật thay phiên, hoặc chọn trò cả nhà cùng giải |
Không có robot nào "tốt nhất" cho mọi trẻ. Robot hợp với con là robot con còn muốn lấy ra chơi sau một tháng.
Mua rồi, chơi thế nào cho lâu
- Luôn có nhiệm vụ. Giao thư tới phòng bếp, chạy vòng quanh chiếc gối, đỗ vào "gara" là chiếc hộp giấy.
- Đoán trước rồi mới chạy. Con đặt lệnh xong, cả nhà cùng đoán robot dừng ở đâu, rồi mới bấm chạy.
- Đổi vai. Con đặt nhiệm vụ cho bố mẹ giải, và cố ý cài một lỗi cho bố mẹ tìm.
- Ghi lại chương trình bằng thẻ. Chương trình hay thì chép ra giấy để lần sau chạy lại hay sửa tiếp.
- Cất gọn sau mỗi buổi, sạc pin, để lần sau lấy ra là chơi được ngay.
Với những lúc không có robot trong tay, trong Dologi có câu đố "Lái xe": con xếp một hàng các bước đi để chiếc xe nhặt hết ngôi sao mà không đâm vào tường. Cùng lối tư duy đó, trên màn hình, không cần mua thêm gì.
Tóm lại
- Robot lập trình giúp con thấy chương trình chạy thật và sửa lỗi ngay, nhưng tư duy đến từ cách chơi, không đến từ chiếc hộp.
- Thử một hai tuần bằng thẻ mũi tên và xe đồ chơi trước; con còn hứng thú thì mới nghĩ tới chuyện mua.
- Trước khi mua, xem robot hợp sở thích và tuổi của con không, dùng được lâu không, app đi kèm có quảng cáo hay thu thông tin không.
- Mua rồi thì luôn đặt nhiệm vụ, đoán trước khi chạy và chơi cùng con.
Đọc thêm: Lập trình không cần máy tính, Trò chơi người làm rô-bốt, Học lập trình trên máy tính: mấy tuổi bắt đầu?