Hôm qua con còn đánh vần được từ đó, đếm được năm, mười, mười lăm hay kể tên đủ các hành tinh. Hôm nay thì quên sạch. Rất dễ thấy như công sức đổ sông đổ biển, hoặc nghĩ con không chú ý. Nhưng quên là một phần bình thường của việc học, với trẻ em lẫn người lớn. Điều giúp ích không phải là học lâu hơn, mà là gợi lại đúng cách.
Vì sao trẻ hay quên
- Trí nhớ mạnh lên mỗi lần được dùng. Điều chỉ gặp một lần, trong một buổi, sẽ phai nhanh.
- Nhận ra không giống với nhớ ra. Nhìn trang sách và thấy "cái này con biết rồi" dễ hơn nhiều so với tự nhớ lại khi gấp sách.
- Điều mới cần chỗ bám. Thông tin nối với điều con đã biết có nhiều đường để quay lại hơn.
- Đầu óc mệt thì giữ được ít. Nghỉ ngơi và giấc ngủ góp phần giữ lại điều đã học.
1. Quay lại sau một khoảng nghỉ
Các nghiên cứu về trí nhớ từ lâu đã thấy rằng ôn một chút, rải ra nhiều ngày, giữ được lâu hơn ôn thật nhiều trong một lần. Mỗi lần quay lại có thể rất ngắn.
| Khi nào | Làm gì | Bao lâu |
|---|---|---|
| Ngay trong ngày | Nói về nó trong bữa tối hay trước giờ ngủ | 1–2 phút |
| Hôm sau | Một câu hỏi nhanh hay một trò chơi nhỏ | 2–3 phút |
| Vài ngày sau | Dùng lại theo một cách khác | 3–5 phút |
| Khoảng một tuần sau | Hỏi bất ngờ, dưới dạng trò chơi | 2–3 phút |
Nếu con nhớ ra dễ dàng, lần sau có thể giãn lâu hơn. Nếu con nhớ chật vật, hãy quay lại sớm hơn.
2. Cho con tự nhớ lại, đừng chỉ đọc lại
Tự lôi một điều ra khỏi trí nhớ làm nó vững hơn là nhìn lại lần nữa. Gấp sách lại và hỏi:
- "Hôm qua mình học ba từ mới nào nhỉ?"
- "Con vẽ lại những gì con nhớ về chuyện hạt nảy mầm được không?"
- "Con chỉ lại cách con đếm tiền xu sáng nay xem."
Nếu con bí, hãy gợi ý một chút thay vì nói hết đáp án. Một chút vật lộn rồi nhớ ra chính là điều giúp con nhớ lâu.
3. Để con giảng lại
Trẻ hiểu và nhớ nhiều hơn khi tự giải thích bằng lời của mình. Nhờ con dạy lại cho bố mẹ, cho anh chị em hay cho con gấu bông. Hãy đóng vai học trò chưa hiểu: "Khoan, sao cái này lại đứng trước?" Chỗ hổng sẽ lộ ra rất nhanh, và lấp chỗ hổng cũng là học.
4. Nối với điều con đã biết
- Gắn với cuộc sống của con. Một từ mới về thời tiết thành "kiểu ngày mà nhà mình đi công viên ấy".
- Biến thành hình ảnh. Nhờ con vẽ ra hoặc tưởng tượng. Lời và hình đi cùng nhau cho hai đường để tìm lại ký ức.
- Kể thành chuyện. Một danh sách đồ vật dễ nhớ hơn khi chúng xuất hiện trong một câu chuyện.
- Tìm quy luật. "Còn những từ nào kết thúc giống vậy?" Nhìn ra quy luật nghĩa là nhớ một điều thay cho mười điều.
5. Giữ giấc ngủ và giờ nghỉ
Một quãng nghỉ ngắn giữa các buổi học và một giấc ngủ đủ đều hỗ trợ trí nhớ. Ôn nhanh ngay trước giờ ngủ, rồi ôn lại sáng hôm sau, là nhịp dễ làm với nhiều gia đình. Học dồn vội vàng đến khuya thường đi ngược lại điều này.
Những việc ít tác dụng hơn ta tưởng
- Đọc đi đọc lại một trang. Cảm giác như đang học vì trang sách trở nên quen, nhưng điều quan trọng là tự nhớ ra được.
- Học một mạch thật lâu. Sau một lúc, thêm thời gian cũng không thêm được bao nhiêu. Hai buổi ngắn vào hai ngày khác nhau thường được việc hơn.
- Làm hết đáp án giúp con. Nhanh hơn thật, nhưng con mất cơ hội tự lôi ký ức ra.
Một tuần mẫu: học năm từ mới
| Ngày | Hoạt động |
|---|---|
| Thứ Hai | Làm quen với từ: đọc to, vẽ ra, đặt câu với từng từ |
| Thứ Ba | Gấp sách: "Con nhớ được mấy từ trong năm từ?" |
| Thứ Tư | Con dạy lại các từ cho một món đồ chơi |
| Thứ Năm | Nghỉ, không ôn các từ này |
| Thứ Sáu | Trò đoán từ: bố mẹ tả, con gọi tên từ |
| Thứ Hai tuần sau | Hỏi bất ngờ, dưới dạng trò chơi |
Khi nào nên hỏi ý kiến
Trẻ nào cũng có lúc quên, và trí nhớ phát triển qua nhiều năm. Nếu con có vẻ khó nhớ hơn hẳn các bạn cùng tuổi, ở nhiều việc và trong thời gian dài, nên trao đổi với giáo viên hoặc người có chuyên môn để được nhìn toàn diện.
Tóm lại
- Quên là bình thường; trí nhớ mạnh lên mỗi lần được dùng.
- Ôn ngắn rải ra nhiều ngày hiệu quả hơn một buổi dài.
- Cho con tự nhớ lại và giải thích, thay vì đọc lại.
- Nối điều mới với hình ảnh, câu chuyện và cuộc sống của con, và giữ giấc ngủ.
Đọc thêm: Rèn trí nhớ và khả năng tập trung cho trẻ bằng bài tập 5 phút mỗi ngày