Có lẽ bạn đã gặp chúng trên báo hay trong sách đố: những lưới ô vuông mà mỗi hàng, mỗi cột phải có đủ các số, mỗi số đúng một lần. Nhiều phụ huynh nghĩ trò này quá khó với trẻ nhỏ. Thật ra ý tưởng đủ đơn giản cho một đứa trẻ năm tuổi, miễn là bắt đầu từ lưới nhỏ và dùng hình thay cho số.
Một luật, rất nhiều suy nghĩ
Cả trò chơi dựa trên một luật: trong mỗi hàng và mỗi cột, mỗi ký hiệu xuất hiện đúng một lần. Chỉ vậy thôi. Dù có con số, trò này không hề cộng trừ. Các con số chỉ là nhãn; bạn có thể dùng màu sắc, hoa quả hay con vật thay vào.
Điều trẻ luyện được là suy luận bằng cách loại trừ:
- "Hàng này đã có hình tròn và hình vuông rồi, vậy ô trống phải là tam giác."
- "Ở đây không thể là số 2, vì cột này đã có số 2."
- "Chỉ còn một chỗ cho số 3 thôi."
Kiểu suy luận từng bước này, kiểm tra theo luật và gạt bỏ điều không thể đúng, chính là cốt lõi của tư duy logic.
Mấy tuổi thì bắt đầu được?
Độ tuổi chỉ là ước chừng; mỗi trẻ một khác.
| Lưới | Ký hiệu | Thường vào khoảng |
|---|---|---|
| 3×3, trống một hai ô | Hình hoặc màu | 5–6 tuổi |
| 3×3, trống nhiều ô hơn | Hình, rồi số 1–3 | 6–7 tuổi |
| 4×4 | Số 1–4 | 7–8 tuổi |
| 4×4 chia thành bốn khối 2×2 (mỗi khối cũng phải đủ số) | Số 1–4 | 8–9 tuổi |
| 6×6 có khối | Số 1–6 | 9–10 tuổi |
Lưới 9×9 quen thuộc trên báo là một bước nhảy lớn. Không cần vội đến đó; lưới nhỏ đã đủ nhiều thứ để nghĩ.
Bắt đầu từ lưới nhỏ ở nhà
- Kẻ lưới 3×3 trên giấy, ô to.
- Chọn ba ký hiệu con quen: ba màu hình dán, ba con thú đồ chơi, ba hình quả vẽ tay.
- Tự điền đúng cả lưới, rồi bỏ ra chỉ một hai ký hiệu.
- Dùng ngón tay giải thích luật: "Nhìn hàng này nhé. Còn thiếu gì? Giờ nhìn cột này."
- Để con tự kiểm tra bằng cách đọc to từng hàng, từng cột.
Khi con đã tự tin, bỏ ra nhiều ký hiệu hơn, rồi chuyển sang số 1 đến 3, rồi lên lưới 4×4.
Những cách giải nên dạy
- Còn thiếu gì? Nhìn một hàng (hoặc một cột) và gọi tên ký hiệu chưa có.
- Xem cả hàng lẫn cột. Có những ô chỉ giải được khi nhìn cùng lúc hàng và cột của nó.
- Chỉ một chỗ. Chọn một ký hiệu và hỏi: "Trong hàng này số 3 còn đặt được ở đâu?"
- Bắt đầu từ hàng đầy nhất. Hàng hay cột ít ô trống nhất thường là chỗ dễ bắt đầu.
- Kiểm tra lại cuối cùng. Đọc lại mọi hàng và cột một lần nữa. Tự tìm ra lỗi của mình cũng là một kỹ năng.
Giúp con mà không nói ra đáp án
- Gợi ý bằng câu hỏi: "Cột này đã có những số nào?" thay vì "Là số 2 đấy".
- Khi con điền sai, chỉ vào hàng hay cột có hai ký hiệu giống nhau và để con tự tìm.
- Dùng bút chì và tẩy, hoặc các miếng rời có thể di chuyển, để việc thử không đáng sợ.
- Dừng khi còn vui. Mỗi ngày một lưới nhỏ tốt hơn năm lưới liền.
- Cùng giải một lưới và nói to cách nghĩ. Trẻ học được rất nhiều khi nghe người lớn suy luận.
Trong Dologi, các câu đố ô số bắt đầu từ lưới nhỏ 3×3 và lớn dần khi con tiến bộ.
Tóm lại
- Ô số chỉ có một luật: mỗi ký hiệu xuất hiện một lần trong mỗi hàng và mỗi cột. Không cần tính toán.
- Trò này rèn suy luận bằng cách loại trừ, một phần quan trọng của tư duy logic.
- Bắt đầu khoảng 5–6 tuổi với lưới 3×3 bằng hình, chỉ trống vài ô, rồi tăng dần.
- Dạy "còn thiếu gì?" và "chỉ một chỗ", gợi ý bằng câu hỏi, và để con tự kiểm tra.
Đọc thêm: Tư duy logic là gì và vì sao nên rèn cho trẻ từ 4 tuổi?.