"Giày của con ở dưới gầm giường." "Đến tiệm bánh thì rẽ trái." "Đứng sau vạch kẻ nhé." Cuộc sống hằng ngày đầy những từ chỉ vị trí, và trẻ học chúng dần dần. Phần lớn trẻ hiểu "trong" và "dưới" từ rất lâu trước khi phân biệt được trái với phải, và điều đó hoàn toàn bình thường. Với vài trò chơi, những từ này có thể trở thành một phần của giờ chơi.
Từ chỉ vị trí được học theo từng bước
Trẻ thường học các từ chỉ vị trí đại khái theo thứ tự dưới đây. Độ tuổi chỉ là ước chừng; mỗi trẻ một nhịp.
| Khoảng | Các từ |
|---|---|
| 3–4 tuổi | trong, trên, dưới, lên, xuống |
| 4–5 tuổi | bên cạnh, phía trước, phía sau, ở giữa, trên cùng, dưới cùng |
| 5–7 tuổi | trái và phải trên chính cơ thể mình |
| 7–9 tuổi | trái và phải của người khác hay đồ vật, và trên bản đồ |
Vì sao trái phải khó nhất
- Không có dấu hiệu nhìn thấy được. Trên dưới thì ai cũng như ai, còn trái phải phụ thuộc vào việc mình quay mặt hướng nào.
- Đổi chiều khi đứng đối diện. Tay phải của bạn nằm bên trái tôi khi ta đối mặt nhau. Điều này làm cả người lớn bối rối.
- Không có quy luật để nhìn. Trẻ phải nhớ bên nào là bên nào, thường bằng cách gắn với một điều gì đó trên cơ thể mình.
Nhầm trái phải là chuyện thường gặp trong thời gian dài, kể cả ở người lớn. Kiên nhẫn có ích hơn luyện ép.
Trò chơi chỉ đường trong nhà
- Truy tìm kho báu. Giấu một món đồ chơi và gợi ý bằng từ chỉ vị trí: "Nó ở dưới một thứ mềm mềm, cạnh cửa sổ, sau tấm rèm." Rồi đổi vai: con giấu và con gợi ý.
- Trò chơi rô-bốt. Bạn là rô-bốt chỉ di chuyển khi có lệnh: "Tiến hai bước. Quay phải. Một bước." Con dẫn bạn đến đích. Rồi đổi vai. Ra lệnh khó hơn, và có ích hơn, làm theo lệnh.
- Đội trưởng bảo. Giống một trò chơi quen thuộc ở các bữa tiệc: "Đội trưởng bảo chạm tai trái. Đội trưởng bảo đưa chân phải ra trước." Tăng tốc khi con làm tốt hơn.
- Thị trấn đồ chơi. Xếp vài chiếc hộp làm nhà và dán băng dính làm đường. "Lái xe đến ngôi nhà bên trái ngôi nhà màu đỏ."
- Bản đồ căn phòng. Vẽ sơ đồ đơn giản của một căn phòng, đánh dấu X chỗ giấu đồ. Con dùng bản đồ để tìm.
Trò chơi chỉ đường ngoài trời
- Chỉ đường khi đi bộ. Trên đường ra công viên, để con quyết định: "Đến góc đường rẽ trái hay phải?" Nhờ con tả đường về nhà.
- Vượt chướng ngại vật. "Chui dưới ghế đá, đi vòng quanh cái cây, nhảy qua sợi dây."
- Đi theo mũi tên. Vẽ mũi tên bằng phấn trên vỉa hè cho con đi theo, rồi để con vẽ lộ trình cho bạn.
Mẹo nhỏ giúp con nhớ
- Một miếng dán hoặc vòng tay ở một bên tay: "Vòng tay ở tay phải của con."
- Quay cùng hướng. Khi chỉ đường, đứng cạnh con chứ không đứng đối diện, để trái phải của hai người trùng nhau.
- Gắn với một việc hằng ngày, như "tay con hay vẫy chào" hay "bên giường con bước xuống", miễn hợp với con.
- Vừa làm vừa nói. "Mẹ đang rẽ trái nè," trong lúc rẽ.
Trong Dologi, có những câu đố để con xếp các lệnh chỉ hướng đưa một nhân vật đi qua mê cung, rất giống trò chơi rô-bốt nhưng trên màn hình.
Tóm lại
- Trẻ học từ chỉ vị trí theo từng bước: trong và dưới trước, trái phải muộn hơn nhiều.
- Trái phải khó vì phụ thuộc vào hướng mình quay mặt.
- Truy tìm kho báu, trò rô-bốt, thị trấn đồ chơi và bản đồ biến từ chỉ hướng thành trò vui.
- Vòng tay, đứng cạnh nhau và nói to hướng đi giúp con nhớ.
Đọc thêm: Con hay viết ngược số và chữ (b, d, số 3): có đáng lo không?.