"Anh ấy được nhiều hơn con!" Trẻ nhận ra rất sớm khi phần chia trông có vẻ không công bằng. So sánh số lượng, biết nhóm nào nhiều hơn, ít hơn hay bằng nhau, là một trong những ý toán học thật sự đầu tiên, và nó bắt đầu từ lâu trước khi trẻ đếm chắc chắn được. Bài này nói trẻ học so sánh như thế nào, những hoạt động đơn giản với đồ vật trong nhà, và những cái bẫy hay gặp khiến việc so sánh khó hơn ta tưởng.
So sánh bắt đầu trước cả đếm
Trẻ nhỏ thường nhìn là biết 10 cái kẹo nhiều hơn 2 cái mà không cần đếm. Việc này khó hơn nhiều khi hai số gần nhau, như 6 và 7, hoặc khi đồ vật được xếp khác nhau.
Một cái bẫy quen thuộc: xếp 5 chiếc cúc thành một hàng dài, dàn rộng, và 6 chiếc cúc thành một hàng ngắn, xếp sát nhau. Nhiều trẻ nhỏ nói hàng dài có nhiều hơn, vì nó chiếm nhiều chỗ hơn. Đó không phải lỗi ngớ ngẩn; nó cho thấy con đang phán đoán bằng những gì con nhìn thấy. Các hoạt động dưới đây giúp con tìm ra cách kiểm tra tốt hơn.
Ghép một đổi một
Ghép cặp là cách so sánh trực tiếp nhất, và không cần đếm chút nào.
- Cốc và đĩa lót. Đặt mỗi cái cốc lên một cái đĩa lót. Có cốc nào thừa không? Nếu có thì cốc nhiều hơn đĩa.
- Mỗi người một ghế. Trước bữa ăn, ai cũng có ghế chưa? Ai còn thiếu?
- Ghép đồ chơi. Cho mỗi chú gấu bông một khối gỗ. Còn khối nào thừa không? Có chú gấu nào chưa có không?
Khi không bên nào còn thừa, hai nhóm bằng nhau. Ý "bằng nhau" này là nền tảng cho mọi thứ về sau, kể cả dấu bằng khi con lên lớp.
Xếp thành hàng
- Hai hàng cạnh nhau. Xếp hai nhóm thành hai hàng, mỗi đồ vật nằm ngay trên một đồ vật, thẳng hàng ở đầu. Lúc này hàng nào dài hơn thì thật sự nhiều hơn.
- Dàn ra và dồn lại. Xếp hai hàng khớp nhau từng cái, rồi dàn một hàng ra. Hỏi: "Hai hàng vẫn bằng nhau, hay giờ có hàng nhiều hơn?" Để con kiểm tra bằng cách ghép cặp hoặc đếm. Dần dần con hiểu rằng xê dịch đồ vật không làm thay đổi số lượng.
- Xếp tháp. Xếp khối thành hai tòa tháp, mỗi lần lấy một khối từ mỗi nhóm. Tháp nào cao hơn?
Đếm để kiểm tra
Khi con đã đếm được số lượng nhỏ, đếm trở thành một cách so sánh nữa:
- Đếm cả hai nhóm. "Con có 6, mẹ có 4. Ai nhiều hơn?" Số nào đến sau khi đếm thì lớn hơn.
- Nhiều hơn mấy? Với trẻ khoảng 6–7 tuổi: "Con có nhiều hơn mẹ mấy cái?" Xếp hai nhóm thẳng hàng là thấy ngay những cái thừa ra.
- Làm cho bằng nhau. "Mình làm gì để hai người có bằng nhau?" Cho bớt một cái, lấy thêm một cái, hoặc chia đều phần thừa.
| Tuổi (ước chừng) | Hoạt động | Tập gì |
|---|---|---|
| 3–4 | Cốc và đĩa lót, mỗi người một ghế | Ghép một đổi một |
| 4–5 | Hai hàng cạnh nhau, xếp tháp | So sánh bằng cách xếp thẳng hàng |
| 5–6 | Dàn ra và dồn lại | Hiểu rằng xê dịch không làm đổi số lượng |
| 6–7 | Đếm cả hai nhóm, nhiều hơn mấy | So sánh bằng số, tìm hiệu |
Từ ngữ để so sánh
Từ ngữ cũng quan trọng như hoạt động:
- Nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau.
- Nhiều nhất, ít nhất khi có từ ba nhóm trở lên.
- Bằng với. "Con có bằng mẹ rồi đấy."
- Dấu cho trẻ lớn hơn: dấu = nghĩa là "bằng", sau này là dấu < và > cho "bé hơn" và "lớn hơn". Có trẻ nhớ rằng phía mở rộng của dấu luôn quay về số lớn hơn.
Dùng những từ này trong lúc bình thường: "Đĩa của ai còn nhiều đậu hơn?"
Nhiều hơn chưa chắc đã nặng hơn
So sánh bao nhiêu cái khác với so sánh nặng hay nhẹ. Ba quả táo to có thể nặng hơn mười quả nho. Thử với cân nhà bếp, hoặc mỗi tay cầm một nhóm: "Bên nào nhiều hơn? Bên nào nặng hơn?" Con sẽ phát hiện đó là hai câu hỏi khác nhau.
Trong Dologi, câu đố "Cân thăng bằng" của chủ đề Tư duy nhờ con tìm khối nào nặng hơn dựa vào chiều nghiêng của cân, một cách so sánh khác hẳn chuyện có bao nhiêu cái.
Tóm lại
- So sánh số lượng bắt đầu trước cả đếm, bằng cách ghép một đổi một.
- Hàng dàn rộng có thể trông như "nhiều hơn"; hãy giúp con kiểm tra bằng ghép cặp hoặc đếm.
- Dùng hàng, tháp và đếm để so sánh, rồi hỏi "Nhiều hơn mấy?"
- Dạy các từ nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau, và cùng con nhận ra nhiều hơn chưa chắc đã nặng hơn.
Đọc thêm: Dạy trẻ phân loại và so sánh: kỹ năng tư duy đầu tiên