ฝึกทักษะการฟังให้ลูก: เกมเสียงที่เล่นได้ที่บ้าน

"บอกตั้งสามรอบแล้วให้ใส่รองเท้า!" หลายบ้านพูดประโยคนี้ทุกเช้า บ่อยครั้งลูกไม่ได้ตั้งใจเมินเฉย ลูกได้ยินคำพูด แต่ความสนใจอยู่ที่อื่น หรือคำสั่งมีหลายส่วนเกินกว่าจะจำได้ในคราวเดียว การฟังเป็นทักษะ และเหมือนทักษะอื่น ๆ ที่เติบโตขึ้นได้ด้วยการฝึก ข่าวดีคือการฝึกนั้นเป็นเกมได้

ได้ยินกับตั้งใจฟังไม่เหมือนกัน

การได้ยินเป็นหน้าที่ของหู ส่วนการฟังคือสิ่งที่สมองทำกับเสียงนั้น คือสังเกต ตั้งใจ จำไว้ครู่หนึ่ง แล้วจึงลงมือทำ เมื่อครูพูดว่า "หยิบสมุดสีแดงออกมา แล้วเปิดหน้าสุดท้าย" เด็กต้องใช้ทุกขั้นตอนนี้พร้อมกัน

การฟังเป็นช่วยให้เด็ก:

• ทำตามคำสั่ง ได้ทั้งที่บ้านและที่โรงเรียนโดยไม่ต้องพูดซ้ำ
• จำ สิ่งที่ได้ยินได้นานพอที่จะนำไปใช้
• ร่วมสนทนา รอคิว และตอบตรงกับสิ่งที่ถูกถาม
• แยกแยะเสียง ซึ่งช่วยตอนเรียนตัวอักษรและคำด้วย

ทักษะการฟังที่มักเห็นในแต่ละวัย

เด็กแต่ละคนพัฒนาตามจังหวะของตัวเอง ตารางนี้จึงเป็นเพียงแนวทางคร่าว ๆ ไม่ใช่เป้าหมาย

อายุ (โดยประมาณ)	สิ่งที่เด็กหลายคนทำได้
4–5 ปี	ทำตามคำสั่งง่าย ๆ หนึ่งหรือสองขั้นตอน ("เก็บลูกบอลแล้วใส่กล่อง")
6–7 ปี	ทำตามสามขั้นตอน เล่านิทานสั้น ๆ ซ้ำได้ตามลำดับ
8–10 ปี	ตามคำอธิบายที่ยาวขึ้น จำรายละเอียดได้หลายอย่าง สังเกตได้ว่ามีอะไรที่ไม่ได้พูดถึง

หากคุณกังวลเรื่องการได้ยินของลูก เช่น ลูกมักไม่ได้ยินเสียงจากด้านหลัง หรือชอบเปิดเสียงดังมาก ควรปรึกษาแพทย์ เกมด้านล่างใช้ฝึกความตั้งใจ ไม่ได้ใช้ตรวจการได้ยิน

เกมเสียงที่เล่นได้ที่บ้าน

ไม่ต้องใช้อุปกรณ์พิเศษ ครั้งละห้าถึงสิบนาทีก็พอ

1. เสียงอะไรเอ่ย? ให้ลูกหลับตา แล้วคุณทำเสียง เช่น เขย่าพวงกุญแจ รินน้ำ ฉีกกระดาษ เคาะช้อนกับแก้ว ลูกทายว่าเป็นเสียงอะไร ต่อมาลองทำสองเสียงติดกัน แล้วให้ลูกบอกทั้งสองเสียงตามลำดับ
2. ภารกิจลับ ให้คำสั่งที่มีหลายขั้นตอน "หยิบถุงเท้ามาหนึ่งข้าง แล้วไปแตะประตู แล้วกระโดดสองที" เริ่มที่สองขั้นตอน เมื่อทำได้ง่ายแล้วค่อยเพิ่มอีกหนึ่ง พูดครั้งเดียวให้ชัด แล้วปล่อยให้ลูกลองทำ
3. ปรบมือตามจังหวะ ปรบมือเป็นจังหวะสั้น ๆ เช่น ช้า ช้า เร็ว-เร็ว-เร็ว ลูกปรบตาม แล้วสลับบทบาทให้ลูกคิดจังหวะให้คุณปรบตามบ้าง
4. เพลงหยุด ตัวหยุด เปิดเพลงหรือฮัมเพลง พอเสียงหยุด ทุกคนหยุดนิ่ง แบบดัดแปลง: เสียงสูงให้ยกมือขึ้น เสียงต่ำให้ย่อตัวลง
5. คำไหนไม่เข้าพวก พูดคำสั้น ๆ เช่น "แอปเปิล กล้วย เก้าอี้ องุ่น" แล้วถามว่าคำไหนไม่เข้าพวก สำหรับเด็กโต ใช้คำที่ขึ้นต้นด้วยเสียงเดียวกันยกเว้นคำเดียว
6. เดินเล่นฟังเสียง ระหว่างเดินเล่นหรือนั่งข้างหน้าต่างที่เปิดอยู่ ให้ทุกคนเงียบหนึ่งนาที แล้วนับว่าได้ยินเสียงต่างกันกี่เสียง จากนั้นเอารายการมาเทียบกัน

เกม	ทักษะหลัก	อายุที่เริ่มเล่นได้
เสียงอะไรเอ่ย?	แยกแยะเสียง	4 ปีขึ้นไป
ภารกิจลับ	จำขั้นตอนตามลำดับ	4 ปีขึ้นไป
ปรบมือตามจังหวะ	ความตั้งใจ จำรูปแบบ	4 ปีขึ้นไป
เพลงหยุด ตัวหยุด	ตอบสนองเมื่อเสียงเปลี่ยน	4 ปีขึ้นไป
คำไหนไม่เข้าพวก	ฟังเพื่อเข้าใจความหมาย	5 ปีขึ้นไป
เดินเล่นฟังเสียง	ตั้งใจฟังอย่างจดจ่อ	5 ปีขึ้นไป

นิสัยเล็ก ๆ ที่ช่วยให้ลูกฟังเป็น

• เข้าไปใกล้ ๆ และสบตา ก่อนให้คำสั่ง แทนการตะโกนเรียกจากอีกห้อง
• พูดครั้งเดียว ชัด ๆ และใจเย็น ถ้าพูดซ้ำทุกครั้งโดยอัตโนมัติ เด็กจะเรียนรู้ว่ารอถึงครั้งที่สามก็ได้
• ให้ลูกทวนกลับ "ลูกต้องทำสองอย่าง คืออะไรบ้างนะ?" จะได้รู้ว่าข้อความไปถึงแล้วหรือยัง
• ลดเสียงรบกวนรอบตัว เมื่อต้องการความสนใจจากลูก เช่น โทรทัศน์ วิทยุ วิดีโอบนเครื่องอื่น
• ตั้งใจฟังลูกเอง เด็กเลียนแบบสิ่งที่เห็น การวางโทรศัพท์ลงเมื่อลูกพูดด้วยสอนได้มากกว่าเกมใด ๆ
• เล่นสั้น ๆ ให้สนุก หยุดตอนที่ลูกยังอยากเล่นอยู่

ใน Dologi หัวข้อการฟังมีปริศนาสั้น ๆ ที่ให้ลูกเปรียบเทียบทำนอง สังเกตว่าอะไรเปลี่ยนไป และเล่นเสียงซ้ำตามลำดับที่ถูกต้อง ใช้เป็นส่วนเสริมเบา ๆ ควบคู่กับเกมข้างบน ซึ่งสนุกที่สุดเมื่อเล่นด้วยกัน

สรุป

• การฟังคือการสังเกต ตั้งใจ จำ และลงมือทำ ไม่ใช่แค่การได้ยิน
• เกมเสียงสั้น ๆ ที่บ้านช่วยฝึกทักษะเหล่านี้ได้ เช่น ทายเสียง ภารกิจหลายขั้นตอน ปรบมือตามจังหวะ
• เข้าไปใกล้ ๆ พูดครั้งเดียว ให้ลูกทวนกลับ และลดเสียงรบกวน

อ่านเพิ่มเติม: เกมฝึกความจำและสมาธิสำหรับเด็ก วันละ 5 นาที