Đỏ, xanh, đỏ, xanh, … tiếp theo là gì? Ngay cả trẻ rất nhỏ cũng sáng mắt lên khi đoán đúng. Nhận ra một quy luật giống như khám phá ra một bí mật: khi đã thấy luật, con biết trước điều gì sẽ xảy ra. Cảm giác đó là khởi đầu của một kỹ năng trẻ sẽ dùng trong toán, đọc, âm nhạc và cuộc sống hằng ngày.
Quy luật là gì?
Quy luật là thứ lặp lại hoặc thay đổi theo một luật. Vài ví dụ:
- Quy luật lặp: đỏ, xanh, đỏ, xanh (AB); vỗ, vỗ, dậm chân (AAB); tròn, vuông, tam giác (ABC).
- Quy luật tăng dần: một khối, hai khối, ba khối; cầu thang mỗi bậc cao thêm một chút.
- Quy luật trong âm thanh và chuyển động: nhịp của một bài hát, các bước của một điệu nhảy.
- Quy luật theo thời gian: các ngày trong tuần, sáng, chiều, tối, các mùa.
- Quy luật số cho trẻ lớn hơn: 2, 4, 6, 8; hoặc 5, 10, 15, 20.
Vì sao quy luật quan trọng
- Dự đoán. Biết luật thì đoán được cái tiếp theo. Dự đoán rồi kiểm tra là cốt lõi của suy luận.
- Toán. Đếm cách hai, cách năm, bảng cửu chương, số chẵn số lẻ và nhiều hình khối đều dựa trên quy luật.
- Đọc. Vần điệu và âm lặp lại giúp trẻ nhận ra cách từ ngữ được tạo thành.
- Âm nhạc và vận động. Nhịp điệu là quy luật nghe được và cảm được.
- Cảm giác an tâm. Nếp sinh hoạt hằng ngày cũng là quy luật: trẻ bình tĩnh hơn khi đoán được điều gì đến sau bữa tối.
Quy luật ngay trong nhà
- Quần áo và vải: sọc trên áo phông, ô vuông trên khăn trải bàn, chấm bi trên tất.
- Gạch lát, hàng rào, lan can: thường là một quy luật lặp có thể chỉ cho con xem khi đi dạo.
- Bài hát và đồng dao: nhiều bài lặp lại một câu hoặc một đoạn điệp khúc.
- Tuần lễ: "Hôm nay là thứ Hai. Sau thứ Hai là thứ mấy?"
- Thiên nhiên: cánh hoa, lá mọc dọc theo cành, sọc trên mình một số loài côn trùng.
- Đồ ăn: xếp các lát chuối và táo trên đĩa thành một quy luật, rồi cùng ăn quy luật đó.
Trò chơi rèn kỹ năng từng bước
- Tiếp theo là gì? Xếp đồ vật theo một quy luật đơn giản (thìa, dĩa, thìa, dĩa) rồi hỏi cái gì tiếp theo. Bắt đầu với AB, rồi đến ABB, ABC.
- Tìm chỗ sai. Xếp một quy luật có một món đặt sai và nhờ con tìm ra.
- Đến lượt con. Nhờ con tự nghĩ ra một quy luật để bạn xếp tiếp. Giải thích luật của chính mình khó hơn, và có ích hơn, việc xếp tiếp luật của người khác.
- Quy luật bằng cơ thể. Vỗ, vỗ, nhảy. Vỗ, vỗ, nhảy. Trẻ cảm nhận luật bằng cả cơ thể.
- Tháp lớn dần. Xếp tháp một khối, hai khối, ba khối. "Tháp tiếp theo có mấy khối?"
- Cùng một luật, khác đồ vật (cho trẻ lớn): đổi đỏ, xanh, đỏ, xanh thành vỗ, dậm, vỗ, dậm. Thấy hai quy luật khác nhau có chung một luật là một bước thật sự trong tư duy trừu tượng.
| Loại quy luật | Ví dụ | Thường hợp với khoảng |
|---|---|---|
| AB | đỏ, xanh, đỏ, xanh | 4–5 tuổi |
| AAB, ABC | vỗ, vỗ, dậm; tròn, vuông, tam giác | 5–6 tuổi |
| Tăng dần | 1 khối, 2 khối, 3 khối | 6–7 tuổi |
| Hai đặc điểm cùng lúc | to đỏ, nhỏ xanh, to đỏ, nhỏ xanh | 7–8 tuổi |
| Quy luật số | 3, 6, 9, 12 | 8–10 tuổi |
Độ tuổi chỉ là ước chừng; mỗi trẻ một nhịp.
Cùng nói về luật
Phần quý nhất của trò chơi quy luật không phải là đáp án, mà là lời giải thích.
- Hỏi "Sao con biết?" thay vì chỉ nói "Đúng rồi!".
- Chấp nhận nhiều hơn một đáp án nếu con giải thích được một luật khác cũng hợp lý.
- Dùng những từ như "lặp lại", "tăng dần", "sau đó" và "lần nào cũng".
- Nếu con đoán sai, cùng quay lại từ đầu: "Mình đọc to lên nhé: đỏ, xanh, đỏ, xanh…"
Trong Dologi, chủ đề Quy luật có những câu đố ngắn kiểu "tiếp theo là gì?", từ màu sắc lặp lại đơn giản đến dãy hình xoay hoặc lớn dần. Đó là phần thêm vui sau khi cả nhà đã cùng tìm quy luật ở nhà.
Tóm lại
- Quy luật là thứ lặp lại hoặc thay đổi theo một luật, trong hình, âm thanh, chuyển động, thời gian hay con số.
- Quy luật giúp trẻ dự đoán, đếm, đọc và thấy an tâm với nếp sinh hoạt.
- Bắt đầu với quy luật AB đơn giản rồi tiến dần đến quy luật tăng dần và quy luật số.
- Nhờ con giải thích luật và tự sáng tạo quy luật của riêng mình.
Đọc thêm: Tư duy logic là gì và vì sao nên rèn cho trẻ từ 4 tuổi?.