Nhiều bố mẹ tối nào cũng đọc truyện cho con và tự hỏi không biết con có hiểu gì không. Con có thể ngồi nghe hết cả quyển, nhưng khi được hỏi "Truyện kể về gì thế?" thì đáp "Con không biết". Điều đó không có nghĩa là con không nghe. Hiểu một câu chuyện nghĩa là phải nhớ nhiều thứ cùng lúc: trong truyện có ai, họ muốn gì, chuyện gì xảy ra trước, chuyện gì đến sau. Vài câu hỏi đúng lúc sẽ biến giờ đọc truyện thành một cuộc trò chuyện, và giúp con tập đúng điều đó.
Trước khi đọc: cùng xem bìa sách
Dành một phút cho quyển sách trước khi mở ra.
- "Con thấy gì trên bìa?" Để con tả bức tranh.
- "Con đoán truyện này kể về chuyện gì?" Đoán gì cũng được. Mục đích là để con tò mò.
- "Con đã bao giờ…?" Nếu bìa có cảnh đi dã ngoại, trời mưa hay một con vật mới về nhà, hãy hỏi về trải nghiệm của chính con. Nối câu chuyện với cuộc sống của con giúp con dễ theo dõi hơn.
Hỏi ngắn thôi. Hai ba câu là đủ; câu chuyện mới là phần chính.
Trong khi đọc: dừng lại, đừng hỏi bài
Dừng ở mọi trang sẽ biến câu chuyện thành bài kiểm tra. Hãy chọn hai ba chỗ dừng tự nhiên, ví dụ khi có điều bất ngờ hoặc sắp lật trang.
- "Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?" Đoán trước là một trong những thói quen giúp hiểu bài tốt nhất. Đọc xong đoạn đó, cùng kiểm tra: "Con đoán đúng không? Thật ra chuyện gì đã xảy ra?"
- "Con nghĩ bạn ấy đang thấy thế nào?" Cùng nhìn nét mặt nhân vật trong tranh. Câu hỏi này nối câu chuyện với việc gọi tên cảm xúc.
- "Vì sao bạn ấy làm vậy?" Hỏi về lý do giúp con thấy các sự việc trong truyện nối với nhau, chứ không chỉ là chuyện này rồi đến chuyện kia.
- "Từ đó nghĩa là gì nhỉ?" Gặp từ mới thì giải thích đơn giản, hoặc để con đoán từ bức tranh trước.
Nếu con ngắt lời để hỏi, đó là dấu hiệu tốt. Hãy trả lời, hoặc hỏi lại: "Con nghĩ sao?"
Sau khi đọc: kể lại câu chuyện
Kể lại cho thấy con hiểu đến đâu, và đây là kỹ năng tiến bộ dần qua luyện tập.
- Bắt đầu với đầu, giữa và cuối. "Đầu tiên chuyện gì xảy ra? Rồi sao nữa? Cuối cùng thế nào?"
- Dùng tranh. Lật lại từng trang và để con kể chuyện theo tranh, không cần chữ.
- Vẽ lại. Nhờ con vẽ ba bức nhỏ: một cho đoạn đầu, một cho đoạn giữa, một cho đoạn cuối, rồi xếp theo thứ tự.
- Đổi một chi tiết. "Nếu hôm đó trời mưa thì sao? Chuyện gì sẽ khác đi?" Câu hỏi kiểu này cho thấy con có hiểu câu chuyện vận hành thế nào không.
- Để con làm người đọc. Trẻ nhỏ thường rất thích "đọc" lại quyển sách quen thuộc cho bố mẹ hay cho búp bê nghe, kể cả khi chưa biết chữ.
Câu hỏi theo độ tuổi
Đây chỉ là gợi ý ước chừng; mỗi trẻ một khác.
| Tuổi (ước chừng) | Câu hỏi nên thử |
|---|---|
| 4–5 | "Đây là ai?" "Bạn ấy đang làm gì?" "Tiếp theo sẽ thế nào?" |
| 5–7 | "Vì sao bạn ấy làm vậy?" "Bạn ấy thấy thế nào?" "Đầu tiên, sau đó, cuối cùng chuyện gì xảy ra?" |
| 7–10 | "Trong truyện có chuyện gì khó khăn, và được giải quyết ra sao?" "Nếu là con thì con làm gì?" "Đoạn nào quan trọng nhất, vì sao?" |
Nếu con đã tự đọc được, vẫn nên tiếp tục đọc to cho con nghe: bố mẹ có thể đọc những quyển hơi khó hơn sách con tự đọc, rồi cùng nói chuyện về chúng.
Giữ cho giờ đọc luôn vui
- Ít câu hỏi tốt hơn nhiều câu hỏi. Nếu con bắt đầu thở dài, hãy thôi hỏi và chỉ đọc tiếp.
- Đón nhận mọi câu trả lời thật lòng. Khi con nói "Con không biết", có thể đáp "Mình xem lại tranh nhé?" thay vì sửa ngay.
- Đọc lại quyển cũ. Trẻ thường đòi nghe một truyện nhiều lần. Mỗi lần đọc, con để ý thêm điều mới, và kể lại cũng dễ hơn.
- Chia sẻ suy nghĩ của mình. "Mẹ đang thắc mắc sao con chim lại bay đi. Có khi nó sợ?" Nghĩ thành lời cho con thấy người đọc đặt câu hỏi thế nào.
Trong Dologi, chủ đề Lắng nghe có những câu đố âm thanh ngắn như "Nghe rồi bấm lại": con nghe một đoạn nhạc ngắn rồi bấm lại đúng thứ tự. Đó cũng là kiểu nghe kỹ và nhớ thứ tự giúp con theo kịp một câu chuyện.
Tóm lại
- Trước khi đọc, cùng xem bìa và đoán truyện kể về gì.
- Trong khi đọc, dừng hai ba lần để đoán tiếp, nói về cảm xúc và hỏi "vì sao".
- Sau khi đọc, kể lại đầu, giữa, cuối, dựa vào tranh hoặc hình con vẽ.
- Hỏi ít và nhẹ nhàng, và đọc lại những quyển con thích.
Đọc thêm: Câu hỏi mở cho trẻ: 30 câu hỏi giúp con suy nghĩ sâu hơn