"Chẳng ai chơi với con cả." "Bạn ấy không cho con mượn!" "Bạn giành xẻng của con!" Chơi với bạn mang lại một số niềm vui lớn nhất của tuổi thơ, và cũng là những rắc rối thật sự đầu tiên. Hòa hợp với bạn bè không phải điều trẻ tự nhiên biết làm. Chờ lượt, xin vào chơi cùng, chia sẻ và từ chối lịch sự là những kỹ năng, và như mọi kỹ năng khác, chúng tiến bộ qua luyện tập. Ở nhà là nơi tốt và an toàn để bắt đầu.
Kỹ năng kết bạn đến từng bước
Trẻ rất nhỏ thường chơi cạnh nhau, mỗi đứa một món đồ chơi, trước khi thật sự chơi cùng nhau. Khoảng tuổi mẫu giáo, nhiều trẻ bắt đầu bày trò chơi với bạn, có vai, có luật. Những thay đổi này đến vào những lúc khác nhau ở mỗi trẻ, và điều đó là bình thường.
Điều giúp ích ở mọi lứa tuổi đều giống nhau: có cơ hội chơi với bạn, có người lớn làm mẫu, và kiên nhẫn khi mọi chuyện không suôn sẻ.
Chờ lượt
Chờ lượt là nền tảng của hầu hết trò chơi với bạn bè.
- Chơi trò theo lượt ở nhà. Cờ, bài, lăn bóng qua lại: "Lượt mẹ, lượt con."
- Dùng đồng hồ hẹn giờ cho món đồ chơi ai cũng thích. "Con đi xe trượt đến khi chuông kêu, rồi đến lượt em." Đồng hồ quyết định, không phải ai to tiếng nhất.
- Gọi tên việc chờ đợi. "Chờ khó thật. Con chờ giỏi lắm."
- Làm mẫu khi trò chuyện. Lần lượt nói trong bữa cơm, không ngắt lời nhau, cũng là tập luyện.
Chia sẻ, và khi nào không cần
- Dạy con cách hỏi. "Bạn chơi xong cho tớ chơi với nhé?" hiệu quả hơn giật lấy hay "Đưa đây!"
- Dạy con cách trả lời. "Tớ đang chơi. Lát nữa bạn chơi nhé" là câu trả lời công bằng. Trẻ không bắt buộc phải đưa đồ chơi ngay khi có người xin.
- Cất những món đồ chơi quý trước khi có khách. Con có thể giữ riêng vài món yêu thích và chia sẻ phần còn lại.
- Để ý những lúc con hào phóng. "Con đưa bạn chiếc ô tô đỏ. Bạn trông vui lắm."
Xin vào chơi cùng
Đến gần một nhóm đang chơi là việc khó với nhiều trẻ.
- Quan sát trước. Nhìn xem các bạn đang chơi gì một lúc.
- Nói một câu về trò chơi. "Tháp cao quá!" mở lời tốt hơn một câu "Cho tớ chơi với" đơn độc.
- Nhận một vai. "Tớ làm người bán hàng được không?" hay "Tớ mang thêm khối gỗ nhé."
- Chuẩn bị cho câu "không". Có lúc câu trả lời là không. Tập trước xem làm gì tiếp: thử lại sau, tìm một bạn khác, hoặc tự bày một trò.
Tập qua đóng vai
Đóng vai giúp con tập trước những tình huống khó khi chẳng ai đang buồn bực.
- Dùng đồ chơi hoặc con rối. "Thỏ muốn chơi bóng, nhưng Gấu đang chơi. Thỏ có thể nói gì?"
- Đổi vai. Để con làm người từ chối, rồi làm người xin.
- Tập câu "Dừng lại, tớ không thích thế." Một câu rõ ràng, bình tĩnh giúp trẻ tự bảo vệ mình mà không đánh lại.
- Tập cả lắng nghe. Bạn tốt nhìn người đang nói, chờ đến lượt mình và đặt câu hỏi: "Bạn xây cái gì thế?"
Khi con cần thêm thời gian để làm quen
Có trẻ nhảy ngay vào nhóm nào cũng được; có trẻ quan sát rất lâu trước đã. Cả hai đều ổn.
- Tránh gắn nhãn trước mặt con. "Cháu nó nhút nhát lắm" có thể thành điều con tin về chính mình.
- Bắt đầu nhỏ. Mỗi lần một bạn, ở nhà hay ở một công viên yên tĩnh, dễ hơn một bữa tiệc đông người.
- Đến sớm. Vào nhóm khi nhóm mới hình thành dễ hơn bước vào một trò chơi đang sôi nổi.
- Trao đổi với giáo viên nếu con có vẻ rất buồn hay hầu như luôn một mình. Thầy cô thấy con chơi với bạn mỗi ngày và có thể giúp.
Tóm lại
- Hòa hợp với bạn bè là một loạt kỹ năng tiến bộ từng bước, nhanh chậm khác nhau ở mỗi trẻ.
- Tập chờ lượt ở nhà bằng trò chơi và đồng hồ hẹn giờ, dạy con cách hỏi và cách trả lời khi chia sẻ.
- Giúp con xin vào chơi bằng cách quan sát trước, nói về trò chơi và nhận một vai, kèm kế hoạch khi bị từ chối.
- Dùng đóng vai để tập tình huống khó, bắt đầu nhỏ với trẻ cần thời gian làm quen, và trao đổi với giáo viên nếu lo lắng.
Đọc thêm: Con thua là khóc: dạy trẻ chơi biết thắng, biết thua