"Chờ đã!" "Chưa được!" "Dừng lại!" Trẻ nhỏ nghe những câu này nhiều lần mỗi ngày, vì ở tuổi lên bốn, lên năm, tự dừng lại là việc khó. Khả năng kìm cái muốn làm ngay, chờ đúng lúc, và làm theo luật ngay cả khi cơ thể muốn làm khác thường được gọi là khả năng tự kiềm chế. Nó lớn lên chậm rãi qua những năm tuổi thơ, và trò chơi là một trong những cách nhẹ nhàng nhất để tập. Bài này giới thiệu các trò chơi "dừng và đi" đơn giản ở nhà, và cách điều chỉnh khi con lớn dần.
Vì sao trò chơi giúp được
Trong đời thường, dừng lại thường có nghĩa là mất một thứ: cất đồ chơi, rời công viên, chờ đồ ăn. Trong trò chơi, dừng lại lại là phần vui nhất. Chỉ trong vài phút, con được tập chờ, lắng nghe và đổi hướng nhiều lần, bằng tiếng cười thay vì giằng co.
Các trò này tập cùng lúc ba điều:
- Chờ hiệu lệnh rồi mới cử động.
- Kìm hành động quen tay để làm việc khác.
- Đổi luật khi trò chơi thay đổi.
Trẻ nhỏ thấy cả ba việc này đều khó, và điều đó là bình thường. Phần lớn trẻ tiến bộ dần qua những năm tiểu học.
Trò chơi: chờ hiệu lệnh
- Đèn xanh đèn đỏ. Người dẫn hô "xanh" (đi), "đỏ" (đứng im) và "vàng" (đi thật chậm như quay chậm). Ai cử động khi đèn đỏ thì lùi lại vài bước.
- Nhảy rồi đứng hình. Nhạc bật thì nhảy múa, nhạc tắt thì đứng im như tượng. Người dẫn giữ nút bật tắt nhạc.
- Từ thần kỳ. Chọn một từ thần kỳ, ví dụ "chuối". "Chuối, chạm vào mũi!" thì làm theo. "Chạm vào mũi!" mà không có từ thần kỳ thì đứng yên.
- Hiệu lệnh vỗ tay. Vỗ một cái là đi, hai cái là nhảy, ba cái là ngồi xuống. Con phải nghe và đếm rồi mới cử động.
Trò chơi: làm ngược lại
- Ngày ngược đời. Người dẫn nói "đứng lên" thì mọi người ngồi xuống; "to" thì nói thầm; "lớn" thì thu mình nhỏ nhất có thể.
- Đầu và chân. "Chạm vào đầu" nghĩa là chạm vào ngón chân, còn "chạm vào chân" nghĩa là chạm vào đầu. Bắt đầu chậm rồi nhanh dần.
- Nhảy theo mũi tên. Người dẫn chỉ tay hoặc giơ mũi tên giấy sang trái hay sang phải. Con nhảy về phía ngược lại.
Trò chơi: đổi luật
- Đổi màu đèn. Chơi đèn xanh đèn đỏ một lúc, rồi thông báo: "Giờ đèn đỏ là đi, đèn xanh là dừng!"
- Chia rồi đổi. Chia một đống thẻ hay đồ chơi theo màu, rồi trộn lại và chia đúng đống đó theo hình dạng hay kích thước.
- Đổi người dẫn. Cứ vài lượt lại đổi người dẫn, mỗi người dẫn mới thêm một luật mới.
Đổi luật là phần khó nhất. Nếu trò chơi rối tung sau khi đổi luật, hãy quay lại bản đơn giản một thời gian.
Giữ cho trò chơi vui
- Bắt đầu chậm và đơn giản. Lúc đầu một hiệu lệnh là đủ. Khi con đã tự tin thì thêm.
- Không ai bị loại. Ở nhiều cách chơi ngoài sân, ai cử động nhầm thì bị loại. Ở nhà, tốt hơn là lùi lại vài bước, đổi vai, hoặc cười rồi chơi tiếp, để đứa trẻ cần tập nhất vẫn được chơi.
- Để con làm người dẫn. Ra hiệu lệnh rất vui, và nhìn người khác làm nhầm giúp con thấy trò này khó thế nào.
- Kết thúc nhẹ nhàng. Chơi một lượt chậm cuối cùng, ví dụ đứng im đếm đến mười, rồi mới chuyển sang việc khác.
| Tuổi (ước chừng) | Trò nên bắt đầu | Mẹo |
|---|---|---|
| 4–5 | Nhảy rồi đứng hình, đèn xanh đèn đỏ | Một hiệu lệnh, lượt ngắn |
| 5–7 | Từ thần kỳ, hiệu lệnh vỗ tay | Thêm hiệu lệnh thứ hai |
| 7–10 | Ngày ngược đời, đầu và chân, đổi màu đèn | Nhanh hơn và đổi luật |
Trong Dologi, câu đố "Chạm chọn" của chủ đề Tập trung nhờ con chỉ chạm vào những thứ đúng một điều kiện, như mọi ngôi sao, và để yên những thứ còn lại. Đó là cách ngồi yên lặng để tập đúng việc kìm lại ấy.
Tóm lại
- Tự kiềm chế là biết chờ, biết kìm lại và biết đổi luật, và khả năng này lớn dần qua tuổi thơ.
- Trò chơi dừng và đi cho con tập nhiều lần, bằng tiếng cười thay vì giằng co.
- Bắt đầu với một hiệu lệnh, rồi thêm trò làm ngược lại và đổi luật khi con lớn hơn.
- Không loại ai, để con làm người dẫn, và kết thúc bằng một lượt nhẹ nhàng.
Đọc thêm: Con không ngồi yên được 5 phút: giúp trẻ hiếu động tập trung hơn